Iroha

Dendi Güiquipeya
Sartal a: Güiquipeandu, Landeal
Canadian Aboriginal Syllabics Example.svg Nesta páhina se gasta una ortografia destinta a la que normalmenti se gasta ena Güiquipeya.

L'iroha (en japonés いろは) es un puema japonés escrebíu quiðiás nel periodu Heian (794-1179).

El poema tíni una estructura con velsus de 7 y 5 sílabas.

L'iroha se destingui pol sel un pangrama prefectu, ya qu'utiliða tolos kana qu'hain sataenti una veði (cona escepción de ん [-n], que sedría añiíu más tardi al silabariu). Pol mé d'essu, esti puema jue utiliðáu pa estabrecel l'ordin alfabéticu el silabariu japonés jata las reformas nel mesmu qu'acontecierun pa la era Meiji (finalis del sigru XIX).

L'Iroha tamién silvi pa mostral la jolma en que variarun angunus soníus nel japonés palráu ena era Heian. Se sueli consideral qu'el su autol es el monji budista Kūkai (空海, 774-835), que tamién se considera el criaol de la escritura kana, pero estu es pocu probabri, ya que se crei qu'ena su épuca ya dexistían soníus diferentis pa la e enas colunas a y ya la tabra los kana. El caraiti (e) qu'hay nel puema se juera leíu ye, ejandu el pangrama sin compretal.

La parabra いろは (iroha) tamién se gasta pa iðil "l'abecé" nel sintíu de "lo básicu" en japonés.

Testu el puema en Hiragana[eital | edit source]

Conos caraitis arcaicus ゐ y ゑ:

いろはにほへと
ちりぬるを
わかよたれそ
つねならむ
うゐのおくやま
けふこえて
あさきゆめみし
ゑひもせす

Testu el puema en kana y kanji[eital | edit source]

色は匂へと
散りぬるを
我か世誰そ
常ならむ
有為の奥山
今日越えて
浅き夢見し
酔ひもせす

Trescripción directa[eital | edit source]

i-ro-ha-ni-ho-he-to
chi-ri-nu-ru-wo
wa-ka-yo-ta-re-so
tsu-ne-na-ra-mu
u-(w)i-no-o-ku-ya-ma
ke-fu-ko-e-te
a-sa-ki-yu-me-mi-shi
(w)e-hi-mo-se-su

Tresliteración cona prenunciación moerna[eital | edit source]

Iro wa nioedo
chirinuru o
Waga yo tare zo
Tsune naran
Ui no okuyama
Kyō koete
Asaki yume miji
Ei mo sezu.

Traducción aproximá[eital | edit source]

Las coloris qu'alampan
s'apagarán.
¡Nel muestru mundu naidi es inmortal!
La montaña lejana la vida
bré cruðáu hoy.
Nu tendré más sueñus antusanerus
ni me jatearé.