Asjabad
| Asjabad | ||
|---|---|---|
| Entidad subnacional | ||
|
| ||
|
Escudo | ||
| Coordenadas | 37°57′00″N 58°23′00″E / 37.95, 58.383333333333 | |
| Entidad | Entidad territorial administrativa de Turkmenistán, Anexo:Localidades de Turkmenistán, División administrativa de primer nivel y Gran cidá | |
| • País | Prantilla:Geodatos Turkmenistán | |
| Superficii | ||
| • Total | 765 km² | |
| Altol | ||
| • Media | 219 m s. n. m. | |
| Puebración (2022) | ||
| • Total | 1030063 hab. | |
| • Densidá | 1346,49 hab/km² | |
| Código postal | 744000–744901 | |
| Sitio web oficial | ||
Asjabad, tamién conocía en castellanu comu As(h)gabat o As(h)gabad,[1] (en turcomanu, Aşgabat / Ашгабат; en persa, عشق آباد, Ashq-abad; en russu, Ашхаба́д), es la capital i principal ciá de Turkmenistán. Está assitiá nun oasis nel desiertu de Karakum, xuntu alas montañas Köpetdag, cerca dela raya con Irán.
Toponimia
[adital | adital cóigu]Ashjabad —Asjabad sigún la ASALE— significa en persa modernu «ciá del amol», peru esta paezi una forma influyía pouna etimología populal. El estoriaol turcomanu Ovez Gundogdiyev supón que’l nombri original se remonta al Imperiu partu, probablementi al sigru III dantis de Cristu, i deriva del su hundaol, Arsaces I. Ashk-Abad es la «ciá d’Ashk», esto es, d’Arsaces.[2]
Entre 1919 i 1927 fue llamá Poltoratsk n’onol del revolucionariu Pável Guerásimovich Poltoratski.[3]
Estoria
[adital | adital cóigu]
Asjabad es una ciá relativamenti joven que se desendilgó a parti duna aldea del mesmu nombri fundá en 1881. Está assitiá al laínu del emplazamientu original de Nisa, la antigua capital delos partus, i delas ruínas dela ciá de Konjikala, ena Ruta dela Sea, que fue destruía polos mongolis.
En 1869, l’exércitu russu construyó una fortaleza sobri una colina cercana ala aldea. La presencia militar i la siguridá derivá della atrajun a munchus mercaoris i artesanus ala çona. La región fue anessioná en 1884 por Rússia, que decidió desendilgal la ciá comu un centru comercial debíu ala su prossimidá al territoriu de Persia, entoncis baxu influencia británica. Naquella época era considerá una ciá moderna i eleganti, con abondas tiendas, otelis i edificius d’estilu uropeu.
En 1917, endispués d’establecelsi el control soviéticu, la ciá fue renombrá comu Poltoratsk n’onol del revolucionariu local Pável Poltoratski. El nombri d’Asjabad, ena su forma russa «Ashjabad», fue restablecíu en 1927. Dendi antoncis, la ciá esperimentó un rápidu crecimientu i un processu d’industrialización empobináu pol goviernu soviéticu, enterrompíus pun gravi terremotu el 6 d’otubri de 1948. Se estima que’l seísmu alcançó una magnitú de 9 i dexó más de 110 000 muertus, alredol de dos tercios dela puebración total dela ciá. Los meyus oficialis soviéticus anunciun una cifra muncho menor, de 14 000 muertus.
En 1991, cola proclamación dela independencia de Turkmenistán, se convirtió ena capital nacional del nuevu Estau.
Climi
[adital | adital cóigu]
La cordillera del Köpetdag está a unus 25 quilómetrus al sul, mentris que’l límiti norti d’Asjabad toca’l desiertu de Karakum. Debíu a esta localiçación, Asjabad tien un climi áridu, con vranus calurosus i secus i iviernus suavis i cortus. La temperatura mássima media en juliu es de 38,4 °C. La temperatura más alta enregistrá fue de 47,2 °C, en juniu de 2015. Las nochis de vranu son cálidas, cuna temperatura mínima media en juliu de 24,5 °C. En eneru, la temperatura mássima media es de 9,0 °C i la mínima media de −0,1 °C. La temperatura más baxa registrá fue de −24,1 °C, en eneru de 1969. La nievi es rara. La precipitación anual es namás de 221 milimetrus, siendu marçu i abril los messis más úmidus.
| Parámetrus climáticus medius d’Asjabad (1991–2020) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mes | Eneru | Hebreru | Marçu | Abril | Mayu | Juniu | Juliu | Agostu | Setiembri | Otubri | Novembri | Avientu | Anual |
| Temperatura máxima absoluta (°C) | 28,7 | 32,6 | 38,6 | 39,6 | 45,6 | 47,2 | 46,8 | 45,7 | 45,4 | 40,1 | 35,0 | 33,1 | 47,2 |
| Temperatura máxima media (°C) | 9,0 | 11,1 | 17,0 | 23,9 | 30,5 | 36,2 | 38,4 | 37,2 | 31,8 | 24,4 | 15,7 | 9,8 | — |
| Temperatura media (°C) | 3,9 | 5,7 | 11,1 | 17,6 | 24,1 | 29,6 | 31,7 | 30,0 | 24,3 | 17,1 | 9,7 | 5,0 | — |
| Temperatura mínima media (°C) | −0,1 | 1,3 | 6,0 | 11,8 | 17,5 | 22,3 | 24,5 | 22,4 | 17,1 | 10,8 | 5,0 | 1,1 | — |
| Temperatura mínima absoluta (°C) | −24,1 | −20,8 | −13,3 | −0,8 | 1,3 | 9,2 | 13,8 | 9,5 | 2,0 | −5,0 | −13,1 | −18,9 | −24,1 |
| Precipitación total (mm) | 21 | 33 | 42 | 33 | 23 | 8 | 3 | 2 | 3 | 12 | 23 | 18 | 221 |
| Nievi (cm) | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 |
| Días de lluvia | 9 | 9 | 13 | 12 | 10 | 5 | 3 | 2 | 3 | 6 | 8 | 10 | 90 |
| Días de nievi | 5 | 5 | 1 | 0,03 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0,1 | 1 | 3 | 15,13 |
| Humedá relativa (%) | 78 | 72 | 66 | 58 | 47 | 35 | 34 | 34 | 40 | 54 | 68 | 77 | — |
| Horas de sol | 112,7 | 119,4 | 146,2 | 194,4 | 275,1 | 335,5 | 353,8 | 348,1 | 289,2 | 216,8 | 157,2 | 104,4 | 2652,8 |
| Huenti: Погода и климат.[4] NOAA (horas de sol, 1961–1990).[5] | |||||||||||||
Economía
[adital | adital cóigu]La ciá es el prencipal centru económicu i comercial del país. Las prencipalis industrias son los testilis de algodón i la metalurgia.
Demografía
[adital | adital cóigu]El censu de 2001 estimó una puebración de 695 300 abitantis, mentris que’l censu de 2009 l'estimó en 1 000 000. La mayoría son turcomanus, con minorías étnicas de russus, armenius i azeríes.
La mayol parti dela puebración es musulmana suní. Ai minorías cristianas de russus i armenius.
Monumentus i lugaris d’interés
[adital | adital cóigu]La mayor parti dela ciá antigua fue destruía polos terremotus, especialmenti pol de 1948. Assina que Asjabad careci del típicu cascu antigu oriental presenti notras ciás centroasiáticas.
Ena ciá ai diferentis museus d’arti i d’estoria, comu’l Museu Nacional d’Estoria i el Museu d’Alfombras de Turkmenistán. Otrus puntus d’interés son el Monumentu ala Constitución, el Monumentu dela Neutralidá, el Monumentu ala Independencia, el Palaciu de Türkmenbaşy i el Teatru Saparmurat Turkmenbashi.
Tamién son conocíus el Jardín Botánicu i varias mezquitas modernas.

El Museu d’Alfombras de Turkmenistán destaca pola su importantísima colección d’alfombras tejías. El Museu Nacional d’Estoria d’Asjabad espón objetus que se remontan alas civilizacionis de Partia i del Imperiu persa. L’Arcu dela Neutralidá es un trípodi de 75 metrus d’altol coronáu por una estatua dorá del fallecíu presidenti Saparmurat Niyazov, tamién conocíu comu Turkmenbashy o «cabeça delos turcomanus». La estatua, de 15 metrus d’altol, giraba pa estal siempri orientá hazia’l sol duranti las horas de luz. Fue retirá el 26 d’agostu de 2010, endispués de que’l sucessol de Niyazov, el presidenti Berdimuhamedov, anunciara aquel añu que sería quitá dela Plaza dela Independencia d’Asjabad.[6]
El Monumentu ala Constitución fue construíu en 2011 i tien un altol total de 185 m, lo que lo convierti ena segunda estrutura más alta de Turkmenistán.[7]
El Centru Cultural i d’Entretenimientu Alem fue reconocíu pol Guinness World Records comu la noria más alta del mundu drentu d’un edificiu.[8] El mástil dela bandera d’Asjabad, de 133 metrus d’altol, es el quintu más altu del mundu. La huenti d’Asjabad tien el mayor númbru de pilas de huentis del mundu nun espaciu públicu.[9][10]
Asjabad tamién cuenta cola Torri de Turkmenistán, la torri más alta del país. La decorativa Estrella d’Oguzkhan, un rub el hizb octogonal, fue reconocía comu la mayor imajin arquitetónica en forma d’estrella del mundu i entró nel Guinness World Records.[11]
Palacius
[adital | adital cóigu]- Palaciu Presidencial d’Oguzhan, sé oficial del presidenti.
- Palaciu de Ruhyýet, destináu a atus oficialis del Estau, forus, reunionis i inauguracionis.
- Palaciu delas Boas, edificiu del registru civil.[12]
Teatrus
[adital | adital cóigu]Los principalis teatrus d’Asjabad son:
- Teatru Nacional dela Juventú de Turkmenistán Alp Arslan.
- Teatru Musical i Dramáticu Magtymguly.
- Teatru Principal de Drama d’Asjabad.
- Teatru Dramáticu Turcomanu Mollanepes.
- Palaciu Mukam.
- Centru Comercial Cultural del Petróleu i el Gas.
- Teatru Dramáticu Russu d’Asjabad Alexander Pushkin.
- Centru Cultural Shapak (Şapak Medeniýet Merkezi).
- Teatru de Marionetas de Turkmenistán.
- Circu Estatal de Turkmenistán.
- Teatru Watan.
Ca unu delos antigu municipius anexionaus por Asjabad tamién tien una «casa dela cultura» local.

Parquis i plazas
[adital | adital cóigu]Asjabad quenta con abondus parquis i espacius abiertus, establecíus prencipalmenti enos primerus añus dela independencia i bien manteníus i ampliaus endispués. Los más emportantis son el Jardín Botánicu, Güneş, l’Amistá Turcu-Turca i la Independencia. El parqui más antigu dela ciá fue fundáu en 1887 i es conocíu popularmenti comu Primer Parqui.[13]
Nel centru d’Asjabad está’l Callejón dela Inspiración, un complexu artísticu i ajardináu qu'es unu delos lugaris favoritutus delos residentis. El parqui d’atracionis World of Turkmenbashi Tales es l’equivalenti local de Disneylandia.
Las prencipalis plaças son: 10 Añus d’Independencia de Turkmenistán, Magtymguly, Llama Eterna, Zelili, Chyrchyk, Plaza dela Endependencia Garashsyzlyk, 8 de Marçu, Gerogly, Delfín, 15 Añus d’Independencia, Ruhyýet i 10 ýyl Abadançylyk.[14]
El Jardín Botánicu d’Asjabad fue fundáu el 1 d’otubri de 1929 i es el jardín botánicu más antigu d’Asia Central.[15][16][17] Ocupa una superficie d’alredol de 18 hectáreas i tien una colección viva de más de 500 especies de plantas procedentis de diferentis partis del mundu.[18][19]
Complexu conmemorativu de Halk Hakydasy
[adital | adital cóigu]El Complexu Conmemorativu Halk Hakydasy fue inauguráu en 2014 en recuerdu delos caíus ena Batalla de Geok Tepe de 1881 i duranti la Segunda Guerra Mundial, assina comu delas vítimas del terremotu d’Asjabad de 1948. Está ena parti suroesti dela ciá, en Bekrewe köçesi.[20][21]
Transporti
[adital | adital cóigu]La ciá cuenta col Aeropuertu d’Asjabad, una re de trolebusis i la estación de ferrocarril d’Asjabad, inaugurá en 1888 i reformá en 2009. L’aeropuertu fue remodeláu en 2016.
Deportis
[adital | adital cóigu]Las principalis instalacionis deportivas d’Asjabad son el Estadiu Olímpicu, l’Estadiu d’Asjabad, la pista de gelu olímpica nacional, el complexu deportivu palos deportis d’iviernu i el complexu olímpicu de deportis acuáticus.
Asjabad fue elegía comu ciá sé delos V Juegus Asiáticus d’Arti Marcialis i d’Interiol. Fue tamién la primera ciá d’Asia Central n’acogel estos juegus. En 2010 se construyó una Villa Olímpica nel sul dela ciá, con un custu total de 5000 millonis de dólaris estauniensis. En 2018 acogió’l Campeonatu Mundial d’Halterofilia.
Los clubis de fúbol professional dela ciá son el FC Aşgabat, el HTTU Aşgabat i el FC Talyp Sporty, que juegan ena Ýokary Liga, la categoría más alta del fúbol de Turkmenistán.
Ciás hermanás
[adital | adital cóigu]Asjabad está hermaná colas ciudadis siguientis:
Atenas, Grecia.
Albuquerque, Estaos Uníus.
Ankara, Turquía.
Kiev, Ucrania.
Bibliografía
[adital | adital cóigu]- «Konjikala: the Silk Road precursor of Ashgabat».
- Knowlton, MaryLee: «Konjikala», Turkmenistan. Marshall Cavendish, 2006, pp. 40–41. ISBN 978-0-7614-2014-9.
- «Baha’i House of Worship in Ashgabat», Bahai.us.
- «Ashgabat», Gran Enciclopedia Soviética en línea. En russu.
Referencias
[adital | adital cóigu]- ↑ Real Academia Española i Asociación d’Academias dela Lengua Española: «Asjabad», Diccionariu panhispánicu de dudas.
- ↑ Клычев, Анна-Мухамед: Ашхабад. Изд-во «Туркменистан», 1976. En russu.
- ↑ «How Old is Ashgabat?», Turkmeniya.tripod.com. Consultau el 24 de novembri de 2013.
- ↑ «Weather and Climate», Погода и климат. En russu. Consultau el 7 de novembri de 2021.
- ↑ «Ashgabat Climate Normals 1961–1990», National Oceanic and Atmospheric Administration. Consultau el 16 de novembri de 2021.
- ↑ «Niyazov’s influence in Turkmenistan falls with golden statue», Central Asia Newswire. Consultau el 24 de novembri de 2013.
- ↑ «El Monumentu dela Constitución», Polimeks. Consultau el 29 de marçu de 2022.
- ↑ «Turkmenistan builds largest indoor Ferris wheel», Guinness World Records, 24 de mayu de 2012. Consultau el 2 d’agostu de 2017.
- ↑ «Most fountain pools in a public place», Guinness World Records. Consultau el 2 d’agostu de 2017.
- ↑ «Ashgabat en el libro Guinness». Consultau el 6 d’avientu de 2013.
- ↑ «Largest architectural star record set in Turkmenistan», Guinness World Records, 14 de novembri de 2011. Consultau el 2 d’agostu de 2017.
- ↑ «Palaciu delas Boas», Polimeks.
- ↑ «Monumentu-símbolu dela ciá i parqui d’atracionis inauguráu n’Asjabad», Turkmenistan.ru. Consultau el 2 d’agostu de 2017.
- ↑ «Parquis, plazas i centrus d’ociu», Ashgabat.gov.tm. Consultau el 24 de novembri de 2013.
- ↑ «Ашхабадскому ботсаду — 85 лет». Consultau el 27 de hebreru de 2020.
- ↑ «Ашхабадский ботанический сад старейший в регионе». Consultau el 27 de hebreru de 2020.
- ↑ «В Ашхабаде начали реконструировать Ботанический сад».
- ↑ «Ашхабадский ботанический сад: день вчерашний и завтрашний». Consultau el 27 de hebreru de 2020.
- ↑ «Ботанический сад в Ашхабаде будет реконструирован».
- ↑ «Посещение Мемориального комплекса “Народная память”». Consultau el 29 de marçu de 2022.
- ↑ «Президент Туркменистана принял участие в открытии мемориального комплекса и траурных мероприятиях Дня памяти», Turkmenistan.ru. Consultau el 2 d’agostu de 2017.