Ir al contenido

Cluj-Napoca

Cluj-Napoca
Entidad subnacional


Escudo


Ubicación de Cluj-Napoca
Coordenadas 46°46′08″N 23°35′26″E / 46.76891, 23.59066
Capital Cluj-Napoca
Entidad Municipio de Rumania, Capital of county in Romania, Gran cidá, Ciá, Ciudad universitaria y Monicípiu
 • País Prantilla:Geodatos Rumania
Superficii  
 • Total 179,5 km² Ver y modificar los datos en Wikidata
Altol  
 • Media 410 y 356 m s. n. m.
Puebración (1 de diziembri de 2021)  
 • Total 286598 hab.
 • Densidá 1596,65 hab/km²
Huso horario UTC+02:00 y UTC+03:00
Código postal 400001–400930
Prefijo telefónico 264 y 364
Sitio web oficial

Cluj-Napoca (Prantilla:AFI-ro; Prantilla:Lang-hu, Prantilla:IPA-hu; Prantilla:Lang-de, Prantilla:AFI-de) es una ciá del noruesti de Rumanía, assiadá nel valli del Someșul Mic, a 440 quilómetrus de Bucarest. Capital estórica dela region de Transivania, ogañu es la capital del Distritu de Cluj i dela region económica del Noruesti.

Es la segunda ciá más puebrá del país (324.576 abitantis en 2011) i l'prencipal polu económicu del Noruesti. Se destingui pun setol secundariu mu dessemejau i pun setol terciariu empuntau sobretu palas Tenologías dela Enformación i la Comunicación, palos servicius financierus, l'educación i l'envestigación científica. Fueraparti, Cluj-Napoca i la su region tienin un gran puel de desenvolvimiento turismu.

Dau qu’la ciá tieni dos grandis comuniáis, de luenga Rumanu i úngaru, Cluj-Napoca es una ciá fondamenti bicultural. La su estoria, rica i agetá, á legau un patrimoniu arquitetónicu de primer ordin. En cuantu ala coltura viva, ogañu la ciá de Cluj es al mesmu tiempu el centru coltural más grandi dela comuniá úngara de Rumanía i unu delos más emportantis centrus colturalis rumanus: las sus enstitucionis colturalis (teatrus, bibliotecas, galerías d’arti, varius festivalis etc.) son unas delas mejoris en tol territoriu del país.

Al mesmu tiempu, Cluj-Napoca es l’polu nuversitariu más grandi de Transivania i l’segundu polu nuversitariu de toa Rumanía. Las varias nuversidáis i escuelas dela ciá asseguran un altu nivel d’enstrucción enas tres luengas estóricas de Transivania (Rumanu, Aleman i úngaru), assina como en Francés i n'Inglés. Estas condicionis favorecin l’umentu del númeru delos estuyantis forasterus, tantu uropeus como estracomunitarius.

En Clujo-Napoca tuvu nacencia el pueta Ion Negoițescu

Etimulugía

[adital | adital cóigu]

Nel sitiu de la ciá abía un asentamientu prerromanu llamau Napoca. Endispués dela conquista romana del área nel añu 106 d.C., el lugal hue conociu comu Municipium Aelium Hadrianum Napoca. Las possiblis etimulugías pa Napoca o Napuca enclusin los nombris de dambas dos tribus dacias comu los naparis o los napaei, el términu griegu napos (νάπος), que senifica "valli arbolá", o la raíz indoeuropea *snā-p- (Pokorny 971–972), "fluyir, nadal, húmiu".[1]

La primera mención escrita del nombri atual de la ciá —comu Villa Rial— fue en 1213 col nombri en Latín medieval Castrum Clus.[2] Manque Clus comu nombri de condau se registró nel decumentu de 1173 Thomas comes Clusiensis,[3] se cree que la designación del condau deriva del nombri del castrum, que pudu essistal antis de la su primera mención en 1213, i no al revés.[3] Sobri el nombri d'esti campamentu, ai varias ipótessis pal su origen. Pui represental una derivación del términu latinu clausa – clusa, que senifica "lugal cerráu", "estrechu" o "barrancu".[3] Senificáus parecius se l’atribuin al términu eslavu kluč, que senifica "una llave" (nel sintiu de manantial o huenti)[3] i al alemán Klause – Kluse (que senifica "passu de montaña" o "presa").[4] Los nombris latinus i eslavus s'an atribuiu al valli que se cierra entri cabezus justo al ponienti de Cluj-Mănăștur.[3] Otra propuesta relaziona el nombri de la ciá col su primer megistrau, Miklus – Miklós / Kolos.[4]

La horma húngara Kolozsvár, registrá por primera vezi en 1246 comu Kulusuar, sufriu dambus cambius fonéticus colos añus (uar / vár senifica "castillu" en húngaru); la varianti Koloswar apaizi por primera vezi nun decumentu de 1332.[5] El su nombri en sajón transilvanu, Clusenburg / Clusenbvrg, apaició en 1348, peru dendi 1408 se gastó la horma Clausenburg.[5] El nombri de la ciá en rumanu solía escribissi de dambas maneras comu Cluj o Cluș,[6] siendu esti úrtimu el casu ena obra Poesis de Mihai Eminescu.

Otros nombris estóricus pa la ciá, tós relazionáus o derivaus de "Cluj" en deferentis idiomas, enclusin el latín Claudiopolis, el italiano Clausemburgo,[7] el turcu Kaloşvar[8] i el yidis קלויזנburg Kloyznburg o קלאזין Klazin.[6]

Nombri oficial d'ogañu

[adital | adital cóigu]

Napoca, el nombri prerromanu i romanu de los antiguos asentamientus nel área de la ciá moerna, hue añadiu al nombri estóricu i moernu de Cluj duranti la ditaura nacional-comunista de Nicolae Ceaușescu comu parti de los sus eshuerzus de crial mitus estóricus.[9] Estu passó en 1974, quandu las autoridáis comunistas hizierun esti gestu nacionalista col fin de resaltal las raízis prerromanas de la ciá.[10][11] El nombri completu de "Cluj-Napoca" escasamenti se gasta huera de contestus oficiales.[12]

El moti de "ciá tesoru" s’alcanzó a cabus del sigru XVI, i hazi referenzia a la riqueza amontoná polos vezinus, encluyendu el comerciu de metalis preciosus.[13] La frassi es orașul comoară en rumanu,[14] i se da en húngaru comu kincses város.[15][16]

Impériu Romanu

[adital | adital cóigu]
Napoca nel fragmentu de Dacia romana d’entre los sigrus I i IV d.C. dela Tabula Peutingeriana (parti d’arriba nel centru) Bunbury 1879 p.516

L’Impériu Romanu runchó Dacia enos añus 101 i 106 d.C., duranti el mandu de Trajanu, i el puebru romanu de Napoca, hundáu p’allá pol 106, s’alcuentra registrau por primera vezi nuna milra descubierta en 1758 ena costanera dela ciá. Lazarovici et al. 1997 pp. 202–03 (6.2 Cluj in the Old and Ancient Epochs) El sucessol de Trajanu, Adrianu, le dio a Napoca el rangu de municipium comu municipium Aelium Hadrianum Napocenses. Endispués, nel sigru II d.C., Lazarovici et al. 1997 p. 17 (2.7 Napoca romană) la ciá runchó el rangu de colonia comu Colonia Aurelia Napoca. Napoca se convirtió nuna capital dela província de Dacia Porolissensis i, assin, ena sé dun procuraol. La colonia fue evacuá en 274 polos romanos. Lazarovici et al-10 No ai referéncias a dengún asentamientu urbanu nel sitiu por cuasi un miléniu dendi entonci. Brubaker et al. 2006 p.89

Edá Meya

[adital | adital cóigu]

Prantilla:Quote box

"Claudiopolis, Coloswar vulgo Clausenburg, Transilvaniæ civitas primaria". Graváu ref label a a none de Cluj por Georg Houfnagel (1617)

Al encetu dela Edá Meya, dessistín dambos dos grupos d’eificius nel sitiu atual dela ciá: la fortaleza de madera en Cluj-Mănăștur (Kolozsmonostor) i el puebramiento cevil criáu alreol dela atual Piața Muzeului (Praça del Museu) nel centru dela ciá. Lazarovici et al-6 Alicu 2003 p.9 Inque no se sabi la fecha cierta dela conquista de Transivánia polos Húngarus, los primerus oxetus húngarus topáus ena región son dela primera metá del sigru X. Madgearu 2001 Comu sea, dimpués dessi tiempu, la ciá se volvió parti del Reinu d'Hungría. El rei Esteban I d'Hungría convirtió ala ciá ena sé del condau del castillu de Kolozs, i el Rei Santu Ladislao I d'Hungría hundó l’abadía de Cluj-Mănăștur (Kolozsmonostor), destruía duranti las invasiones delos Tártarus en 1241 i 1285. Lazarovici et al-6 Polo que toca ala colónia cevil, se hizun un castillu i una aldea al noroesti dela antigua Napoca no mas tardi delos cabus del sigru XII. Lazarovici et al-6 Nesta nueva aldea s’asentarun grupos abondus de Sajones de Transivánia, animaus duranti el reinau del préncipi erederu Esteban V d'Hungría, duqui de Transivánia. Clujeanet-2 La primera mención fiabri del asentamientu es de 1275, nun decumentu del rei Ladislao IV d'Hungría, quandu l’aldea (Villa Kulusvar) le fue dá al obispu de Transivánia. Lazarovici et al. 1997 p. 204 (6.3 Medieval Cluj) El 19 d’abostu de 1316, duranti el mandu del nuevu rei, Carlos I d'Hungría, a Cluj se le dio el rangu de ciá (Latín: civitas), comu premiu pola ayúa delos sajones ena derrota del voivoda rebeldi de Transivánia, Ladislao Kán. Lazarovici et al. 1997

La pareja soterrá dambos dos juntos i conociu comu los Amantis de Cluj-Napoca se cree que vivierun entri 1450 i 1550. Lugli 2019 Archaeology Magazine

Abondus gremius d’ofícius se hundarun ena segunda metá del sigru XIII, i una capa d'aristócratas apoluyá nel comerciu i ena produción artesanal quitó ala antigua éliti de dueñus de tierras del mandu dela ciá. Brubaker et al. 2006 pp.89–90 Pol privilexu dau por Segismundo de Luxemburgo en 1405, la ciá se salió dela jurisdición delos voivodas, vice-voivodas i juecis rialis, i runchó el derechu a votal un juráu de dozi miembrus ca añu. Lazarovici et al-2 En 1488, el rei Matias Corvino (naciú en Kolozsvár en 1443) mandó qu’el centunviratu —el conceju dela ciá, con cien ombris— estuviera compuestu pola metá por homines bone conditiones (la genti rica), colos artesanos ponendu la otra metá; juntos elegiríun al juesi xefi i al juráu. Lazarovici et al-2 Mentris tantu, se runchó un alcuerdu que dizía que la metá delos representantes nesti conceju dela ciá abían de sel sacáus dela puebración húngara, la otra metá dela sajona, i que los ofícius de justicia s'abían de tenel de horma rotatória. Brubaker et al. 2006 pp. 90–1 En 1541, Kolozsvár pasó a sel parti del Reinu d'Hungría del Este (que se transformó nel Prencipau de Transivánia en 1570) endispués de qu'el Impériu Otomanu ocupara la parti central del Reinu d'Hungría; un tiempu de prosperidá económica i coltural vinu dimpués. Brubaker et al. 2006 Inque Alba Iulia (Gyulafehérvár) servía comu capital política pa los préncipis de Transivánia, Cluj (Kolozsvár) runchaba el sostribo delos préncipis entavía mas, assin criandu atijus colos centros mas emportantes d'Uropa del Este en aquel tiempu, junto con Košice (Kassa), Cracóvia, Praga i Viena. Lazarovici et al-2

Sigrus XVI–XVIII

[adital | adital cóigu]
Clausenburg enos mapas del Gran Ducau de Transivánia, 1769–1773. Josephinische Landesaufnahme

En lo que toca ala religión, las ideas dela Reforma protestante apaicierun por primera vezi a metá del sigru XVI. Duranti el tiempu de Gáspár Heltai comu predicaol, el luteranismu creció en emportáncia, igual qu’el calvinismu. Lazarovici et al. 1997 p. 205 (6.3 Medieval Cluj) Pa 1571, la Dieta de Transivánia de Turda (Torda) abía acetáu una religión mas radical, l'unitarismu de Ferenc Dávid, conociu pola libre enterpretación dela Bárbia i la negación del dogma dela Triniá. Lazarovici et al-9 Esteban I Báthory hundó nuna academia xesuita católica ena ciá col pesqui de favorital un movimientu contra la Reforma; nostanti, no tuvu abondu déssitu. Lazarovici et al-9 Por un añu, en 1600–1601, Cluj fue parti dela unión pessonal de Miguel el Valiente. Martâniuc 2007 Ciorănescu 1976 Pol Tratau de Karlowitz en 1699, pasó a sel parti dela Monarquía de los Habsburgo. Britannica 2008

Nel sigru XVII, Cluj sufrió de grandis descalientus, sufriendu polas epidemias dela pesti i encendius espantosus.[17] El acabu deste sigru truxu el fin dela soberanía turca, peru toparun ala ciá sin mucha dela su hucia, libertá monicipal, centraliá coltural, emportancia política i entavía sin puebración.[18] Alpocu a pocu arrecuperó la su posición emportanti drentu de Transilvania cumu el cuartel general del Gubernium i delas Dietas entri 1719 i 1732, i d’un muelu otra vezi dendi 1790 ata la revolución de 1848, quandu el Gubernium se muó a Nagyszeben (Sibiu), la Sibiu d'ogañu).[19] En 1791, un grupu de rumanus enteletualis hizun una petición, conociú cumu Supplex Libellus Valachorum, qu’un fue enviá al Emperaol en Viena. La petición desigíe la igualdá dela nación rumana en Transilvania respetu alas otras nacionis (saxona, székely i húngara) regias pola Unio Trium Nationum, peru fue rechazá pola Dieta de Cluj.[17]

Sigru XIX

[adital | adital cóigu]

Prencipiandu en 1830, la ciá se volvió el centru del movimientu nacional húngaru drentu del prensipau.[20] Esto españó cola Revolución húngara de 1848. El comandaol austriacu Karl von Urban tomó el control dela ciá el 18 de noviembri de 1848, endispués d’una batalla.[21] Endispués desta, el ejército húngaru encabeçau pol general polacu Józef Bem, lanzó una ofensiva en Transilvania, ruchiandu Klausenburg polas Navidais de 1848.[22]

Endispués dela revolución de 1848, un réhimi asolutista fue estableciu, seguiu pun réhimi liberal qu’un llegó al poler en 1860. Nestos úrtimus tiempus, el gobiernu premitió egualis derechus alos rumanus étnicus, peru solu runti pocu tiempu. En 1865, la Dieta en Cluj esborró las leyis votás en Sibiu, i proclamó la Lei de 1848 tocant'ala Unión de Transilvania con Ungría.[20] Una nuversidá moerna fue fundá en 1872, cola intención de promocioná-la integración de Transilvania en Ungría.[23] Dantis de 1918, las únicas escuelas de luenga rumana dela ciá fuerun dos escuelas elementalis llevás pola ilesia, i el primer periódicu rumanu imprentau non apaeció ata 1903.[18]

Endispués del Compromisu austrohúngaru de 1867, Klausenburg i toa Transilvania fuerun d’un muelu otra vezi entegrás nel Reinu de Ungría. Runti este tiempu, Klausenburg estuvu entri las mayoris i más emportantis ciais del reinu i fue la sei del condau de Kolozs. Los rumanus étnicus en Transilvania sufrierun opresión i persecución.[24] Los sus descalientus toparun expresión nel Memorándum de Transilvania, una petición enviá en 1892 polos líderis políticus delos rumanus de Transilvania al Emperaol-Rei Francisco José. Pidié egualis derechus colos húngarus i desigíe el acabu delas persecucionis i delos atentaus de Magyarización.[24] El Emperaol mandó el memorándum a Budapest —la capital húngara. Los autoris, entri ellus Ioan Rațiu i Iuliu Coroianu, fuerun paraus, huciaus i sentenciaus a presión por "alta traición" en Kolozsvár/Cluj en mayu de 1894.[25] Runti el hiciu, ábate 20.000 pressonas qu’abríun veniu a Cluj se manifestarun polas carreras dela ciá en sostribu delos acusaos.[25] Un añu endispués, el Rei les dio el perdón pol consehu del su primel ministru húngaru, Dezső Bánffy.[26] En 1897, el gobiernu húngaru decidió qu’un solu los nombris de lugar húngarus sedríun gastaos i proivió el usu delas versiones alemanas o rumanas del nombri dela ciá enos archivus oficialis del gobiernu.[27]

Sinagoga Neolóhica i escuela hudía al encetu del sigru XX
El Palaciu de Justicia

Sigru XX

[adital | adital cóigu]
Par de sellus de correu húngarus cancelaos en Kolozsvár en 1915
El Palaciu de New York, ogañu el Hotel Continental
El centru de Cluj en 1930
Carrera del Rei Ferdinand
Planu dela ciá de Kolozsvár, 1913

Nel otoño de 1918, quandu la Primera Guerra Mundial s'acababa, Cluj se volvió un centru d'atividá revolucionaria, dirigía por Amos Frâncu. El 28 d'otubri de 1918, Frâncu hizu un llamamientu pola organización dela "unión de dambos dos rumanus".[28] Treinta i nuevi delegaos fuerun elegius dendi Cluj p'assestir ala proclamación dela Unión de Transilvania con Rumanía ena Grán Assambrea Nacional de Alba Iulia de Alba Iulia el 1 de diciembri de 1918;[28] la tresferencia de soberanía fue formalizá pol Tratau de Trianon en juñu de 1920.[29] Los añus d'entreguerras vierun alas nuevas autoriais encetar una campaña de "rumaniçación": una estatua dela Loba Capitolina doná por Roma fue asitiá en 1921; en 1932 una placa escrita pol estoriaol Nicolae Iorga fue asitiá ena estatua de Matías Corvino, remarcandu la su ascendencia paterna rumana; i la construcción d’una emponenti catedral ortodossa encetó, nuna ciá ondi solu ábate una décima parti delos abitantis pertenecían ala ilesia ortodossa del Estau.[30] Este pesqui tuvo resultaus mesturaos: pa 1939, los húngarus entavía mandaban ena vida económica local i (ata ciertu puntu) coltural: por sabulon, Cluj tenía cincu periódicus húngarus i solu unu en rumanu.[30]

En 1940, Cluj, junta col restu de Transilvania del Norti, pasó a ser parti dela Hungría de Miklós Horthy pol Segundu Arbitraji de Viena decidíu pola Alemaña Nazi i el Reinu d’Italia.[31][32][33] Endispués de qu’elos alemanis ocuparun Hungría en marçu de 1944 i pusierun un gobiernu títiri embaju Döme Sztójay,[34][35] forçanun midias antisemíticas a gran escala ena ciá. L’estada dela Gestapo local s’atopaba nel Hotel New York. N’esi mayu, las autoridades prencepiarun el treslau delos xudíus pal guetu d’Iris.[32] La liquiación delos 16.148 xudíus prindaus se fadu pol mé de seis deportaciones a Auschwitz en mayu i juñu de 1944.[32] Nostanti enfrental-si a duras sanciones dela almenistración húngara, dalgunos xudíus escapanun pola raya a Rumanía, cola aiuda d’entelestualis como Emil Hațieganu, Raoul Șorban, Aurel Socol i Dezső Miskolczy, assín como várius labraoris de Mănăștur.[32]

El 11 d’otubri de 1944 la ciá fue prindá polas tropas rumanas i soviéticas.[32][36] Fue estaurá oficialmenti al Reinu de Rumanía pol Tratau de París en 1947. El 24 d’eneru, 6 de marçu i 10 de mayu de 1946, los estudiantis rumanus, qu’abían güeltu a Cluj endispués dela restauración de Transilvania del Norti, s’albantanun contra las recramaciones d’autonomía hechas polos húngarus nostálgicos i el nuevu mó de vida empuestu polos soviéticos, resultandu en choquis i runchas ena cai.[37]

La Revolución Húngara de 1956 hizu un huerti ecu ena ciá; abríe una possibilidá rial de qu’as demonstraciones polos estudiantis que s’indentificaban colos sus compañerus pola raya pudieran acabal nun albantamientu.[38][39] Las protestas dierun alas autoridades rumanas un teisqui pa ligal el processu d’"unificación" delas nuversidais locales Babeș (rumana) i Bolyai (húngara),[40] qu’al paicel se barruntaba dantis delos hechos de 1956.[41][42] Los húngarus acontinun siendu la mayoría dela puebración dela ciá ata los años 60. Endispués, los rumanus prencepiarun a sel más que los húngarus,[43] pol mé del umentu dela puebración como resultau dela endustrialización forçá dela ciá pol gobiernu i los nuevos labutus.[44] Mentris el periodu comunista, la ciá tuvu un artu desenvolvimiento endustrial, assín como una espansión dela costrucción empuestá.[44] El 16 d’otubri de 1974, quandu la ciá frolidaba 1850 años dendi la su primera almientación como Napoca, el gobiernu comunista muó el nomi dela ciá añadiendu-li "Napoca".[11]

Revolución de 1989 i endispués

[adital | adital cóigu]

Mentris la Revolución Rumana de 1989, Cluj-Napoca fue una delas escunas del albantamientu: 26 fuerun muertus i ábate 170 firíus.[45] Endispués del acabu del mandu totalitariu, el políticu nacionalista Gheorghe Funar pasó a sel alcaldi i mandó mentris los siguientis 12 años. El su mandatu estuvo marcau pun huerti nacionalismu rumanu i atos de provocación étnica contra la minoría de palra húngara. Estu aparó la inversión fura;[46] nostanti, en juñu de 2004, Gheorghe Funar fue echau polos votos, i la ciá entró nun periodu de ràpidu crecimientu económicu.[46] Dendi 2004 ata 2009, l'alcaldi fue Emil Boc, al mesmu tiempu presidenti del Partíu Democráticu Liberal. Endispués fue escoyíu como primer menistru, volviendu como alcaldi en 2012.[47][48]

Geografía

[adital | adital cóigu]

Está situá nel noroesti del país, nel județ de Cluj, del qu'es la su capital. La ciá es atravessá pol el ríu Someș Pequeñu (Someșul Mic, una delas huentis del ríu Someş).

Cumpri una superfici de 197,5 km² i la su población es de 318.000 abitantis.

Cluj-Napoca tieni un clima continental, caracteriçau pol veranus cálidus i húmius i inviernus fríus. El clima está influenciau pola prosimidá dela ciá alas montañas Apuseni, assín como pola organiçación. Algunas influencias del oesti del Atlánticu están presentis duranti el inviernu i el otoñu. Las temperaturas en inviernu suelin sel inferioris a 0 °C, anque rara ves caín pol debaju de -10 °C. En promediu, la nevi cubri el suelu duranti 65 días cada inviernu. Nel veranu, la temperatura media es de pocu más o menus 18 °C (la media de juliu i agostu), a pesal de que, en ocasionis, las temperaturas alcançun los 35-40 °C a mediaus del veranu nel centru dela ciá. Anque el promediu de precipitación i humidá duranti el veranu es baxa, hay turmentas hrecuentis i a menúu violentas. Duranti la primavera i el otoñu, las temperaturas varían entri 13 °C i 18 °C, i la precipitación duranti esti tiempu tindi a sel mayol qu'en veranu, con periodus más hrecuentis i más suavis de lluvia.

Parámetrus climáticus medios de lObservatoriu de Cluj-Napoca, 410 m s. n. m. (1971-1990)
Mes Ene. Feb. Mar. Abr. May. Jun. Jul. Ago. Set. Och. Nov. Diz. Añal
Temp. máxima media (°C) 0.3 3.2 9.9 15.0 20.3 22.6 24.5 24.3 20.7 14.6 6.3 1.8 13.6
Temp. máxima assoluta (°C) 14.0 19.3 26.6 30.2 32.5 36.0 38.0 38.0 33.7 32.6 26.0 18.7 38.0
Temp. mínima media (°C) −6.5 −4.7 −0.6 3.9 8.6 11.3 12.7 12.2 8.9 3.8 −0.7 −4.2 3.7
Temp. mínima assoluta (°C) −34.2 −32.5 −22.0 −8.4 −3.5 0.4 5.2 3.5 −3.0 −8.8 −22.3 −27.9 −34.2
Temp. media diaria (°C) −3.4 −1.2 4.1 9.0 14.2 16.6 18.2 17.8 14.1 8.5 2.4 −1.5 8.2
Precipitación total (mm) 24 20 22 48 69 95 81 60 36 31 30 32 548
Días de precipitación (≥ 1 mm) 6 5 5 9 11 11 10 8 6 6 7 7 91
Horas de sol 70.9 98.9 165.2 174.7 230.8 238.6 273.8 261.6 204.8 166.2 74.9 54.7 2015.1
Fuenti: Observatoriu de Hong Kong,[49] (estremas 1901-2000)[50]


Demografía

[adital | adital cóigu]
Vista del Someş Pequeñu al su passu pol Cluj Napoca.

Dendi la Edá Meya, Cluj-Napoca tién siu caracteriça pol sel una ciá multicultural, cuna emportanti diversiá de creyéncias. Pa 2002, la ciá tenía 318.027 abitantis, lo qual la convertíe ena tercera ajuntamientu más populosu de Rumanía (sulu pol al tras dela capital Bucarest i de Iași).

La composición étnica, d'alcuerdu alas huentis oficialis de 2002, es la siguienti:

252.433 rumanius (79,4%)

60.287 húngarus (19%)

1% itanus, 0,24% alimanis i 0,06% judíus.

Evolución dela puebración

[adital | adital cóigu]

Ata mediaus del sigru XV, la mayoría dela puebración de Cluj era d'orihin alimán. Nel períodu siguienti, la puebración alimana menguó en comparación cola húngara.[51]

Los census oficialis muestran la siguienti evolución dela puebración en Cluj-Napoca:

60.808 abitantis al 19 de diciembri de 1910; (delos qualis el 81,6% era húngaru)

100.844 abitantis al 29 de diciembri de 1930; (delos qualis el 53,3% era húngaru)

Nel abostu de 1940, i al tras del Segundu Ditau de Viena nel qual s'otorgó la metá norti de Transilvania a Hungría, se prouju un essiliu massivu delos abitantis rumanius.

114.984 abitantis en 1941; (delos qualis el 87,1% era húngaru)

Pa 1941, un total de 16.763 judíus vivían en Cluj. En 1944, fuerun confiná a guetus pola ocupación alimana, i entri mayu i juniu dessi añu fuerun deportaus a Auschwitz.

117.915 abitantis al 25 d'eneru de 1948;

154.723 abitantis al 21 de Hebreru de 1956; (delos qualis el 50,3% era húngaru)

185.663 abitantis al 15 de marçu de 1966; (delos qualis el 42,2% era húngaru)

262.858 abitantis al 5 d'eneru de 1977; (delos qualis el 32,7% era húngaru)

328.602 abitantis al 7 d'eneru de 1992; (delos qualis el 22,7% era húngaru)

318.027 abitantis al 18 de marçu de 2002; (delos qualis el 18,9% era húngaru)

324.576 abitantis al 20 d'outubri de 2011; (delos qualis el 16,4% era húngaru)

Nativus famosus i abitantis reconocíus nel mundu

[adital | adital cóigu]
Calli I. Maniu. La construcción desta calli simétrica fue prencipiá duranti el sigru XIX.
  • Doina Cornea - dissidenti anticomunista, activista de derechus umanus i políticu

Ena ciá dessisti entavía una huerçi enfruéncia húngara, sobritol ena su arquitetura. El palaciu Bánffy (barrocu - sigru XVIII) se convirtió nel museu d'arti dela ciá. Cluj-Napoca tieni la ilesia católica más grandi del país, Sfântul Mihail (Szent Mihály en húngaru) (San Miguel), fundá nel sigru XIV. Malamenti la mayor parti delas sus esculturas i pinturas fuerun destruías duranti el períodu dela Rehórma.

La ciá es conocía pol su jardín botánicu, fundau pol el professol Alexandru Borza.

Educación

[adital | adital cóigu]

Cluj es la segunda ciá nuversitaria más grandi del país (asientu dela nuversidá más grandi de Rumanía, Universitatea Babeș-Bolyai), endispués dela capital Bucarest. Ogañu hay más de 80.000 estudiantis ena ciá, repartíus en 6 nuversidáis púbricas i 5 privás.

Las 6 nuversidáis púbricas son:

Meyus de comunicación

[adital | adital cóigu]

Sitius d'interés

[adital | adital cóigu]
  • Ilesia Franciscana.
  • Ilesia de San Miguel.
  • Praça Mihai Viteazul. Ubicá nel centru dela ciá, está presidía pola estatua a caballu dedicá a Mihai Viteazul (Miguel el Valienti). Al tras della toparus el Cini Repúbrica, claru sabulaju d'arquitetura comunista.

Organiçación almenistrativa

[adital | adital cóigu]

La ciá de Cluj es la capital del distritu de Cluj.

En 2009 había 11 ospitalis ena ciá. Ogañu, ésta ya cuenta con 15.

Deportis

[adital | adital cóigu]
Equipu Deporti Competición Estadiu Criación
FC Universitatea Cluj Fútbbol Liga I Cluj Arena 1919
CFR Cluj Fútbbol Liga I Dr. Constantin Radulescu 1907
CS Sănătatea Cluj-Napoca Fútbbol Liga III Clujana 1986
FC Universitatea Cluj (U-BT) Baloncestu Liga Natională BT Arena 1947
FC Universitatea Cluj (U-Alexandrion) Balonmanu (fem.) Liga Florilor BT Arena 1968
FC Universitatea Cluj Balonmanu (masc.) Liga Natională BT Arena 1953
El moernu Cluj Arena, inaugurau en 2011.

Nel campu dela automoción, Cluj-Napoca acohi dos etapas nel Campeonatu Nacional de Rally. El Rally de Cluj se celebra en juniu,[52] el Rally d'Avram Iancu, celebrau en setiembri, tién siu organiçau oficialmenti dendi 1975, inque ubu añus nel que no se celebró.[53] Esti úrtimu prencipia ena praça Cipariu i escurri al tras delos alreoris dela ciá.[54]

Los deportistas aficionaus tamién son activus en Cluj-Napoca, con piscinas, campus de minigolf, pistas de tenis, campus de paintball i vías cicrabris,[55] asina como esquí, bobsleigh, patinahen, espeleología, senderismu, caça, pesca i deportis estremos enos alreoris.[56] En abril de 2011 ubu la primera edición añal dela Maratón Enternacional de Cluj, una competición que tieni sitiu enas callis del centru dela ciá.

Economía

[adital | adital cóigu]

Al sel un gran centru endustrial, s'atopan enas sus cercanías fábricas de metal, produtus químicos, cerámica, dulcis, cerveças, pincelis, çapatu i otras tantas.

Trasportis

[adital | adital cóigu]
Las minas de sal de Turda.

Trasporti aéreu

[adital | adital cóigu]

Aerupuertu "Avram Iancu"

Ferrocarril

[adital | adital cóigu]

Estación de ferrocarril de Cluj-Napoca

Carreteras

[adital | adital cóigu]

E60 (Bucarest - Viena)

E81 (Mukachevo - Bucarest)

A3 (raya húngara - Bucarest)

Autobusis

[adital | adital cóigu]

18 línias d'autobusis (metropolitanu)

40 línias d'autobusis (urbanu)

7 línias de trolebús

3 línias de tranvía

Itinerarius cicristas

[adital | adital cóigu]

Cluj tieni abondus tramus de carril bici (alreol de 42km).

Ciáis hermanás

[adital | adital cóigu]

Cluj-Napoca s'atopa hermaná colas siguientis ciáis:

Prantilla:Geodatos GRE Atenas

Prantilla:Geodatos ISR Beerseba

Prantilla:Geodatos VEN Caracas

Prantilla:Geodatos DEU Colonia

Prantilla:Geodatos FRA Dijon

Prantilla:Geodatos URU Montevideo

Prantilla:Geodatos FRA Nantes

Prantilla:Geodatos HUN Pécs

Prantilla:Geodatos BRA São Paulo

Prantilla:Geodatos CHI Valdivia

Prantilla:Geodatos CRO Zagreb

Prantilla:Geodatos CHN Zhengzhou

Prantilla:Geodatos FRA Vichy

Prantilla:Geodatos USA Columbia

Prantilla:Geodatos CHN Ningbo

Referéncias

[adital | adital cóigu]
  1. Lukács 2005, p.14
  2. Error en la cita: Etiqueta <ref> no válida; no se ha definido el contenido de las referencias llamadas Clujeanet-2
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Error en la cita: Etiqueta <ref> no válida; no se ha definido el contenido de las referencias llamadas Lazarovici et al-6
  4. 4,0 4,1 Error en la cita: Etiqueta <ref> no válida; no se ha definido el contenido de las referencias llamadas Gaal-2000
  5. 5,0 5,1 Error en la cita: Etiqueta <ref> no válida; no se ha definido el contenido de las referencias llamadas Asztalos-2003
  6. 6,0 6,1 Error en la cita: Etiqueta <ref> no válida; no se ha definido el contenido de las referencias llamadas Szabó-2007
  7. Le Vie d'Italia, vol. 46/1940, números 7-12, p. 1172
  8. Gönül Pultar, Kimlikler lütfen: Türkiye Cumhuriyeti'nde kültürel kimlik arayışı ve temsili, p. 62. Ankara: ODTÜ Yayıncılık, 2009, Prantilla:ISBN
  9. Prantilla:Cite book
  10. Prantilla:Cite book
  11. 11,0 11,1 Error en la cita: Etiqueta <ref> no válida; no se ha definido el contenido de las referencias llamadas National Institute of Statistics
  12. Brubaker et al. 2006, p.xxi
  13. Lazarovici et al. 1997, p.39 (3.1 De la Napoca romană la Clujul medieval)
  14. Error en la cita: Etiqueta <ref> no válida; no se ha definido el contenido de las referencias llamadas Clujeanul-2007
  15. Error en la cita: Etiqueta <ref> no válida; no se ha definido el contenido de las referencias llamadas UFI-2004
  16. Prantilla:Citation
  17. 17,0 17,1 Error en la cita: Etiqueta <ref> no válida; no se ha definido el contenido de las referencias llamadas Lazarovici et al-9
  18. 18,0 18,1 Brubaker et al. 2006, p.91
  19. Lazarovici et al. 1997, pp.42,44,68 (3.1 De la Napoca romană la Clujul medieval; 4.1 Centru al mișcării naționale)
  20. 20,0 20,1 Lazarovici et al. 1997, p.206 (6.4 Cluj in Modern Times)
  21. von Wurzbach, Constantin. Urban, Karl Freiherr. In: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich (Biographical Encyclopedia of the Austrian Empire). Kaiserlich-königliche Hof- und Staatsdruckerei. 1884. volume 49. Vienna. pages 118. de
  22. Bem's Campaign in Transylvania; Revolutionary Consolidation and Its Contradictions. http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/370.html. live. https://web.archive.org/web/20090110194735/http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/370.html. 10 January 2009. 2008-03-14. MEK (Hungarian Electronic Library)
  23. Brubaker et al. 2006, p.92
  24. 24,0 24,1 Lazarovici et al. 1997, pp.74–5 (6.4 Centru al mișcării naționale)
  25. 25,0 25,1 Relația dintre elite și popor în perioada memorandistă. http://www.edrc.ro/docs/docs/transilvania/198-254.pdf. live. https://web.archive.org/web/20080408202136/http://www.edrc.ro/docs/docs/transilvania/198-254.pdf. 2008-04-08. 2008-03-15. Centrul de Resurse pentru Diversitate Etnoculturală. ro. Cluj
  26. Ambrus Miskolczy. 2001. A modern román nemzet a "régi" Magyarországon. http://adatbank.transindex.ro/html/alcim_pdf2813.pdf. live. https://web.archive.org/web/20110720155223/http://adatbank.transindex.ro/html/alcim_pdf2813.pdf. 2011-07-20. 2010-07-29. Rubicon. hu
  27. Georges Castellan. A history of the Romanians. Boulder: East European Monographs. 1989. 978-0-88033-154-8. page 148
  28. 28,0 28,1 Lazarovici et al. 1997, p. 207 (6.4 Cluj in Modern Times)
  29. Brubaker et al. 2006, p.68
  30. 30,0 30,1 Brubaker et al. 2006, pp. 100–1
  31. Hupchick, Dennis P. Conflict and Chaos in Eastern Europe. Palgrave Macmillan, 1995. p. 91
  32. 32,0 32,1 32,2 32,3 32,4 Lazarovici et al. 1997, pp. 140–41 (5.2 Dictatul de la Viena – 30 August 1940)
  33. Sulzberger, C.L. Hungarians' Army Marches into Cluj; Receives a Frenzied Welcome from Magyars in Former Rumanian Territory, but Atmosphere is Tense; Officers of Occupying Troops Charge that 12 Were Slain by Retreating Force. The New York Times, 12 setiembri 1940
  34. Peter Kenez. Hungary from the Nazis to the Soviets – the establishment of the Communist regime in Hungary, 1944–1948. Cambridge University Press, 2006
  35. Evans, Richard J. Lying About Hitler: History, Holocaust, and the David Irving Trial. Basic Books, 2001. p. 95
  36. Russians Smash on; Memel Reported Cut Off as New Drive Reaches German Frontier; Szeged, Cluj Seized; Soviet Tanks Cross Tisza, Menacing Budapest; Berlin Admits Russians Smash on Near East Prussia. The New York Times, 12 otubri 1944
  37. Lazarovici et al. 1997, p. 213 (6.5 Cluj in Modern Times)
  38. Lazarovici et al. 1997, p. 153 (5.3 Perioada totalitarismului)
  39. Johanna Granville. If Hope is Sin, Then We Are All Guilty: Romanian Students' Reactions to the Hungarian Revolution and Soviet Intervention, 1956–1958. Carl Beck Paper, no. 1905, 2008
  40. Ludanyi, Andrew. The Impact of 1956 on the Hungarians of Transylvania. Hungarian Studies, 2006
  41. Kálmán, Aniszi. A Bolyai Tudományegyetem utolsó esztendeje, 1999
  42. A romániai magyar fõiskolai oktatás: Múlt, jelen, jövõ. 1990, p. 21
  43. Varga, E. Árpád. Erdély etnikai és felekezeti statisztikája (1850–1992)
  44. 44,0 44,1 Lazarovici et al. 1997, pp. 154,159
  45. O mură în gura comisiei "Evenimentele din decembrie". Academia Cațavencu, 1996
  46. 46,0 46,1 Error en la cita: Etiqueta <ref> no válida; no se ha definido el contenido de las referencias llamadas Financial Times-2008
  47. Guvernul Boc a fost învestit de Parlament. Cotidianul, 2008
  48. Bianca Preda. Emil Boc a depus jurământul de primar. Adevărul, 2012
  49. Climatological Information for Cluj, Romania
  50. Air Temperature (monthly and yearly absolute maximum and absolute minimum), Romanian Statistical Yearbook: Geography, Meteorology, and Environment, Institutu Nacional d'Estadística de Rumanía, 2007
  51. Rogers Brubaker, Margit Feischmidt, Jon Fox & Liana Grancea (2006), Nationalist Politics and Everyday Ethnicity in a Transylvanian Town. Princeton University Press. ISBN 0-691-12834-0.
  52. cita web|url=http://www.raliulclujului.ro/istoric.php%7Ctítulo=Istoric%7Cfechaacceso=12 de marçu de 2008|editorial=Rally de Cluj Mobil1|idioma=rumanu|fechaarchivo=11 d'eneru de 2010|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20100111021046/http://www.raliulclujului.ro/istoric.php%7Cdeadurl=yes
  53. cita web|url=http://www.raliulavramiancu.ro/informatii_generale.php%7Ctítulo=Istoricul Raliului Avram Iancu|fechaacceso=12 de marçu de 2008|editorial=Rally d'Avram Iancu|idioma=rumanu|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20080920134213/http://www.raliulavramiancu.ro/informatii_generale.php%7Cfechaarchivo=20 de setiembri de 2008
  54. cita web|url=http://www.raliulavramiancu.ro/plan_orar.php%7Ctítulo=Raliul Avram Iancu - Plan orar|fechaacceso=12 de marçu de 2008|editorial=Motorhome Napoca Rally Team|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20080920023408/http://www.raliulavramiancu.ro/plan_orar.php%7Cfechaarchivo=20 de setiembri de 2008
  55. cita web|url=http://www.cjcluj.ro/UserUploadedFiles/File/strategia%20judetului/Strategie%20Cluj_v_finalaII.pdf%7Ctítulo=Strategia de Dezvoltare a Judeţului Cluj 2007-2013|fechaacceso=21 d'eneru de 2012|editorial=Cluj County Council|página=143|idioma=rumanu|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20140531205218/http://www.cjcluj.ro/UserUploadedFiles/File/strategia%20judetului/Strategie%20Cluj_v_finalaII.pdf%7Cfechaarchivo=31 de mayu de 2014
  56. cita web|url=http://primariacj.ro/docs/propiecte%20dezbateri/zona%20metropolitana/PIDU.pdf%7Ctítulo=Pentru o dezvoltare durabilă: viziunea, priorităţile strategice şi industriile motoare ale ZMC|fechaacceso=21 d'eneru de 2012|editorial=Cluj-Napoca City Hall|idioma=rumanu|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20120227073456/http://www.primariacj.ro/docs/propiecte%20dezbateri/zona%20metropolitana/PIDU.pdf%7Cfechaarchivo=27 de Hebreru de 2012

Bibliografía

[adital | adital cóigu]

autol=Gh. Lazarovici, D. Alicu, C. Pop, I. Hica, P. Iambor, Şt. Matei, E. Glodaru, I. Ciupea, Gh. Bodea|títulu=Cluj-Napoca - Coraçón de Transilvania|editorial=Studio|ubicación=Cluj-Napoca|añu=1997|isbn=973-97555-0-X

autol=Gheorghe Bodea|títulu=El Cluj viehu i moernu|editorial=ProfImage|ubicación=Cluj-Napoca|añu=2002|isbn=973-0-02539-8

autol=Rogers Brubaker, Margit Feischmidt, Jon Fox & Liana Grancea|títulu=Pulítica nacionalista i etnicidá diária nuna ciá transilvana|editorial=Princeton University Press|ubicación=Princeton, New Jersey|añu=2006|isbn=0-691-12834-0|url=http://books.google.com/?id=Zgg6eqKKkbcC&printsec=frontcover&dq=Brubaker+Baia%7Ccapítulo=Prencepiu%7Curlcapítulo=http://press.princeton.edu/chapters/i8312.pdf

apellidos=Bunbury|nomi=Edward Herbert|enlaci-autol=Edward Herbert Bunbury|títulu=Una estoria dela Geografía Antiga entri los griegus i romanus|url=http://books.google.com/books?id=IGcDAAAAQAAJ%7Cañu=1879%7Ceditorial=John Murray, Albemarle Street|ubicación=Londres

autol=Lukács József|títulu=Estoria dela ciá-tesoru. Brevi estoria de Cluj i los sus monumentus|editorial=Apostrof|ubicación=Cluj-Napoca|añu=2005|isbn=973-9279-74-0

autol=Raoul Şorban|títulu=Invasión d'espritus. Notas i mofleus sobri otra parti dela via|editorial=Meridiane|ubicación=Bucarest|añu=2003|isbn=973-33-0477-8

autol=Dorin Alicu|títulu=El distritu de Cluj - passau i presenti|editorial=ProfImage|ubicación=Cluj-Napoca|añu=2003|isbn=973-555-090-3

autol=Dorin Alicu, Ion Ciupea, Mihai Cojocneanu, Eugenia Glodariu, Ioana Hica, Petre Iambor, Gheorghe Lazărov|títulu=Cluj-Napoca, dendi los sus prencepius ata ogañu|editorial=Clusium|ubicación=Cluj-Napoca|añu=1995|isbn=973-7924-05-3

títulu=Cluj-Napoca=Claudiopolis|editorial=Noi Media Print|ubicación=Bucarest|añu=2004

títulu=Cluj-Napoca - Guía|editorial=Sedona|añu=2002

autol=Ştefan Pascu, Iosif Pataki, Vasile Popa|títulu=El Cluj|añu=1957

autol=Ştefan Pascu, Viorica Marica|títulu=El Cluj meyeval|editorial=Meridiane|ubicación=Bucarest|añu=1969

autol=Ştefan Pascu|títulu=Estoria de Cluj|ubicación=Bucarest|añu=1974

autol=Aurel Anton, Iuliua Cosma, Vasile Popa, Gheorghe Voişanu|títulu=Cluj. Guía turística del distritu|ubicación=Bucarest|añu=1973|editorial=Editura pentru Turism

autol=Simon András, Gáll Enikõ, Tonk Sandor, Laszlo Tamas, Maxim Aurelian, Jancsik Peter, Coroiu Teodora|títulu=Atas de localidáis del distritu de Cluj|ubicación=Cluj-Napoca|añu=2003|editorial=Suncart

títulu=Cluj-Napoca, ciá tesoru de Transilvania, Rumanía|editorial=CLUJonline.com|url=http://www.clujonline.com/ro/istoric.htm%7Cfechaacceso=22 d'abostu de 2012

títulu=Una estoria inidita de Cluj|editorial=ReMARK ltd|url=http://clujnet.com/romana/001_cluj_napoca/istorie.html%7Cfechaacceso=22 d'abostu de 2012|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20070203032336/http://www.clujnet.com/romana/001_cluj_napoca/istorie.html%7Cfechaarchivo=3 de Hebreru de 2007

títulu=Anuariu del Enstitutu d'Estoria "George Bariţ" de Cluj-Napoca|editorial="George Bariţ" History Institute, Cluj-Napoca / Academia Rumana|url=http://www.history-cluj.ro/Istorie/anuare/2001/C%20U%20P%20R%20I%20N%20S.htm%7Cfechaacceso=22 d'abostu de 2012

Enlacis esternus

[adital | adital cóigu]