Ir al contenido

Kigali

Kigali
Capital

Prantilla:Mapa de localización
Localización de Kigali en Ruanda
Prantilla:Mapa de localización
Localización de Kigali en África

Ubicación de Kigali
Coordenadas 1°57′09″S 30°06′54″E / -1.9525, 30.115
Entidad Capital
 • País Prantilla:Geodatos Ruanda
 • Provincia Kigali
Subdivisiones 3 distritos
Superficii  
 • Total 730 km²
Altol  
 • Media 1567 m s. n. m.
Puebración (2022)  
 • Total 1 132 686 hab.
 • Densidá 2391,17 hab/km²
IDH (2017) 0.622 – Prantilla:Color
Huso horario CAT (UTC+2)
Prefijo telefónico 25
ISO 3166-2 RW-01
Sitio web oficial

Kigali es la capital de Ruanda i tamién la su ciá más puebrá. Se topa assitiá nel centru geográficu del país i perteneci ala província omónima.

Etimología

[adital | adital cóigu]
The word Kigali written out by giant metal letters.
Munumentu de Kigali en Imbuga City Walk

El nombri Kigali proveni dela luenga kinyarwanda ondi el prefiju ki- combinau col sufiju adjetivu -gali, que senifica anchu o espansivu. Originalmenti s’apricaba al monti Kigali, quiciás polque la montaña en sí era ancha i estensa, i endispués la ciá recibió el su nombri.[1] Sigún la estoria oral de Ruanda, el nombri tuvu el su prencepiu nel sigru XIV.[2] El inteletual ruandés Alexis Kagame, quien realizó una estensa envestigación sobri l'estoria oral i las tradicions del país, escribió que el nombri Kigali encetó a gastalsi endispués de que el rei Cyilima I Rugwe acabara la conquista dela región. La leyenda cuenta que el rei Rugwe olservó el territóriu dendi la cima duna loma i diju burya iki gihugu ni kigali, que se traduci comu "esti país es vastu". [3]

Kigali fue fundá en 1907 comu centru almenistrativu duranti la colonización alemana pol almenistraol i esproraol alemán Richard Kandt, el primel residenti. La ciá se golvió la capital del país tras la endependéncia en 1962.

Dantis dela endependéncia, en 1962, Bélgica almenistraba el país dendi l’antigua capital de Burundi, Buyumbura. La capital tradicional de Ruanda era l'asientu del rei mwami en Nyanza i el poel colonial tenía asientu en Butare, antoncis llamá Astrida. Cola endependéncia s’escoyió a Kigali i no a Butare comu capital, debíu ala su posición nel centru geográficu del país. Dendi qu’es la capital de Ruanda, la puebración de Kigali tieni acrecentau notablementi. El númeru enos añus 1960 era de 5000 abitantis.

Kigali vista dendi satéliti SPOT

Escenáriu a partir del 7 d'abril de 1994 del asessinatu de milis de hutus i tutsis, assina comu de combatis entri l'exércitu gubernamental i las milícias del Frenti Patrióticu Ruandés.

Está edificá nuna çona de lomas, cuna altitú que varía entri los 1433 i los 1645 metrus, lo que hazi que tenga un relievi bastanti apescolao. El paisaji que muestra Kigali es con muncha varieá d'árbolis i prantas.

Entri los eificius importantis están l'eificiu del aeropuertu i l'embajá china. Nel Mercau d'Artesanus se puei almiral comu abitan los destintus utensílius típicus. Otru lugal d'importáncia es l'Ilesia Episcopal.

Aeropuertu Enternacional de Kigali.

Cuenta con abondus uotelis, dalgunu dellus de luju, i con restaurauntis ondi aprecial comida ruandessa, francesa, hindú i munchas más. La su oferta coltural encluyi galerías d'arti, sitius de música live, el Ballet Nacional de Ruanda i otras actividáis colturalis.

Geografía

[adital | adital cóigu]
Panorama photograph showing houses in foreground, with Mount Kigali in the background
Suburbius enas costeras del monti Kigali

Kigali está assitiá nel centru de Ruanda, enas coordenaas 1°57′S 30°4′E. Al igual col restu de Ruanda, gasta l'Ora d’África Central i está dos oras adelantá al tiempu universal coordenao (UTC+02:00) duranti tol añu.[4] La ciá es rayana cola província de Kigali, una delas cincu províncias de Ruanda introducías en 2006 comu parti duna reestruturación del gobiernu local nel país. La ciá tieni arrayus colas províncias del Norti, Esti i Sul. [5] Está devidía en tres destritus almenistrativus: Nyarugenge nel suroesti, Kicukiro nel sudésti i Gasabo, qu’ocupa la mitá norti del territóriu dela ciá. L’ária urbana construía cubri ábate el 70 pol cientu delos arrayus monicipalis. [6] Kigali se topa nuna región de lomas ondulás, con una sèrii de vallis i crestas unías polas pendientis huertis. Está assitiá entri el monti Kigali i el monti Jali, dambos dos con elevacions de más de 1800 metrus sobri el nivel dela mari, mentris que las çonas más bajas dela ciá tenin una altitú de 1300 metrus. Geológicamenti, Kigali se topa nuna región granítica i metasedimentária, con suelus lateríticus enas lomas i suelus aluvialis enos vallis.

El riu Nyabarongo, parti delas cabeceras superioris del Nilu, forma los arrayus oesti i sul dela ciá almenistrativa de Kigali, inque esti riu se topa algo fuera d’ária urbana edificá. El riu más grandi qu’atravessa la ciá es el riu Nyabugogo, que fluyi hácia el sul dendi el lagu Muhazi dantis de fluyil hácia l'oesti entri el monti Kigali i el monti Jali, i desembocal nel Nyabarongo. El Nyabugogo es alimentau pol varius regatucis más pequeñus en toa la ciá, i la su cuenca hidrográfica contieni la mayol parti del territóriu de Kigali, fueraparti las árias nel sul que desembocan diretamenti nel Nyabarongo. Los rius están flanqueaus pol umedalis, qu’actúan comu un depósitu d’augua i proteção contra inundacions pala ciá, inque estus están amenaçaus pola agricoltura i el desenvolvimientu. La aldea de Umusambi es un pantanu restaurao en Kigali que servi de refugiu palas vulnerabri grullas coronaas gris.

Sigún la Crassificación crimal de Köppen, Kigali está ena çona de climi de savana tropical (Aw), con temperaturas qu’están más frescas que lo corrienti enos países ecuatoriais pola su elevación.[7]

La ciá tiini un rangu de temperatura diária meya d’entri los 15 i los 27 °C, con poca variación duranti tol añu.[8] Aí ai dos estaçonis de lluvias al añu, dendi Hebreru ata Juñu i dendi Setiembri ata Diciembri. Estas están apartás por dos estaçonis secas: la prencipal dendi Juñu ata Setiembri, ena qu’a menú no lluevi nada, i otra más corta i menus dura dendi Diciembri ata Hebreru.[9] El mes más lluviosu es Abril, con una meya de lluvia de 154 mm, mentris qu’el mes más secu es Juliu.[10] El calentamiento global á causau una camuda nel patrón delas estaçonis de lluvias. Sigún un enformi del Strategic Foresight Group, la camuda nel climi á reducíu el númeru de días de lluvia duranti un añu, peru tamién á causau un acrecentamiento ena frecuencia de lluvias enchapecás. Strategic Foresight tamién carateriza a Ruanda cumu un país que se calienta a escape, con una subía ena temperatura meya d’entri 0,7 °C i 0,9 °C enos 50 años ata 2013.[11]

Datus climáticus pa Kigali Airport (1991–2020)
Mes Jen Feb Mar Abr May Jun Jul Ago Set Otu Nov Diz Añu
Récord máximu °C (°F) 33.4
(92.1)
35.4
(95.7)
34.0
(93.2)
31.2
(88.2)
31.6
(88.9)
30.8
(87.4)
31.1
(88.0)
32.4
(90.3)
32.8
(91.0)
32.4
(90.3)
30.6
(87.1)
32.0
(89.6)
35.4
(95.7)
Meya máxima °C (°F) 27.5
(81.5)
27.8
(82.0)
27.1
(80.8)
26.4
(79.5)
26.3
(79.3)
26.7
(80.1)
27.4
(81.3)
28.2
(82.8)
28.2
(82.8)
27.4
(81.3)
26.3
(79.3)
26.8
(80.2)
27.2
(81.0)
Meya diaria °C (°F) 21.9
(71.4)
22.0
(71.6)
21.7
(71.1)
21.5
(70.7)
21.5
(70.7)
21.3
(70.3)
21.4
(70.5)
22.3
(72.1)
22.3
(72.1)
21.9
(71.4)
21.2
(70.2)
21.5
(70.7)
21.7
(71.1)
Meya mínima °C (°F) 16.2
(61.2)
16.3
(61.3)
16.2
(61.2)
16.5
(61.7)
16.6
(61.9)
16.0
(60.8)
15.4
(59.7)
16.4
(61.5)
16.4
(61.5)
16.3
(61.3)
16.1
(61.0)
16.2
(61.2)
16.2
(61.2)
Récord mínimu °C (°F) 12.0
(53.6)
12.4
(54.3)
12.9
(55.2)
12.5
(54.5)
13.0
(55.4)
12.4
(54.3)
9.0
(48.2)
11.0
(51.8)
11.2
(52.2)
11.6
(52.9)
12.8
(55.0)
12.0
(53.6)
9.0
(48.2)
Meya precipitacion mm (pulgás) 84.2
(3.31)
83.9
(3.30)
129.1
(5.08)
135.5
(5.33)
88.7
(3.49)
20.3
(0.80)
10.2
(0.40)
30.2
(1.19)
64.8
(2.55)
108.8
(4.28)
121.2
(4.77)
76.4
(3.01)
953.5
(37.54)
Meya de díis de precipitacion (≥ 1.0 mm) 8.5 7.8 12.9 14.4 9.8 2.3 0.9 3.6 7.9 12.5 13.6 9.9 104.2
Meya d'humidá relatiba (%) 73.8 73.5 77.3 81.3 75.7 63.3 54.7 57.6 67.0 73.7 79.5 77.3
Horas mensalis meyas de sol 263.6 242.7 260.2 228.5 255.4 230.8 240.8 246.5 255.6 256.9 235.6 257.2
Fonti 1: NOAA[12]
Fonti 2: Weather.Directory[13]

Paisaji urbanu

[adital | adital cóigu]
Un mapa con etiquetas de Kigali
Mapa que muestra los prencipalis suburbius de Kigali

El destritu comercial central (CBD) de Kigali, a vecis conocíu pol términu kinyarwanda mu mujyi ("ena ciá"), se topa ena loma Nyarugenge i fue el sitiu dela ciá original fundá pol Richard Kandt en 1907.[14] La casa ondi abbitó Kandt es ogañu el Museu d’Estoria Natural dela Casa Kandt. [15] El CBD está assitiáu hácia l’estremu ocidental dela çona urbanizá,[16] ya que el terrenu al esti era más apropiao pal desenvolvimientu dela ciá en espansión que las altas costeras del Monti Kigali al oesti. Varius delos eificius más altus de Ruanda, encluyía l'eificiu Kigali City Tower de 20 pisus, se topan nel CBD, assina comu las sés delos bancus i empresas más grandis del país. [17] Otrus eificius nel CBD encluyin los uotelis de luju Serena, Marriott i Mille Collines, [18] el Ospital Nuversitáriu Docenti de Kigali, [19] la Facultá de Ciéncia i Tecnología dela nuversidá nacional, [20] i eificius gubernamentalis comu el Bancu Nacional de Ruanda i el Ministériu de Finanças i Pranificación Económica.[21] [22]

Al suroesti del CBD, i tamién ena loma Nyarugenge, se topa el suburbiu de Nyamirambo.[23] Esta fue la segunda parti dela ciá en sel colonizá, construía ena década de 1920 pol gobiernu colonial belga comu el su fogal pa foncionárius i comerciantis suajilis. Estus úrtimus grupus eran ena su mayoría biembrus dela fe islámica, lo que llevó a que Nyamirambo fuera conocíu comu el "Barriu Musulmán".[24] La Mezquita Verdi de Nyamirambo ( Masjid al-Fatah ) es la mezquita más antigua de Kigali, i es dela década de 1930. La editorial de viahis Rough Guides descrivió Nyamirambo en 2015 comu "el barriu más cool de Kigali", mentandu el su estatus multicultural i una ativa vida nocturna, algo que nu se topa en gran parti del restu dela ciá.[25] Al norti de Nyamirambo, i al oesti del CBD, se topa Nyabugogo. Assitiáu ena parti más baja dela ciá, nel valli del omónimu riu Nyabugogo, Nyabugogo es el su fogal dela prencipal estación d'otubusis i taxis compartíus en Kigali, con veículus que partin hácia abondus terminus nacionalis i enternacionalis.[26]

Panorama con la yerba i eificius del club de golf visibris, assina comu lomas i casas ena longura
Club de golf de Kigali en Nyarutarama

El restu delos suburbius de Kigali se topan al esti del CBD, cuna espansión urbana qu'acohi las abondas lomas i crestas. Kiyovu es el más cercanu, enas costeras orientalis dela loma Nyarugenge. La parti más alta de Kiyovu, al sul dela carretera prencipal KN3, á síu el su fogal de residentis forasterus ricus i ruandeses dendi el períodu colonial, con mansions i restaurauntis de luju.[27] La residéncia del presidenti de Ruanda se topa nesta ária.[28] La çona baja de Kiyovu, al norti dela carretera prencipal, estuvo conformá ata 2008 pol asentamientus informalis que s’abían formau endispués dela endependéncia, quandu s’afruxarun las huertis normas de residéncia.[29] Los asentamientus ena parti baja de Kiyovu fuerun espropiáus pol gobiernu en 2008 i los residentis fuerun recompensáus o reubicáus en otras árias, encluyía una urbanización construía especialmenti nel barriu de Batsinda.

El gobiernu tieni pranis de crial un nuevu destritu comercial ena parti baja de Kiyovu pa compretal el CBD dessistenti, inque a cabus de 2017 solu s’abían levantau allí unus poquinus eificius.[30] Otrus suburbius del esti encluyin Kacyiru, el su fogal dela mayoría delos departamentus gubernamentalis i la oficina del presidenti;[31] Gisozi, ondi se topa el Memorial del Genocidiu de Kigali;[32] Nyarutarama, un suburbiu prósperu qu'acohi el únicu campu de golf dela ciá;[33] Kimihurura; Remera i Kanombe, a 10 km del centru dela ciá, nel estremu oriental dela mesma, ondi se topa el Aeropuertu Enternacional de Kigali. Kigali á síu crassificá comu la "ciá más limpia d'África" enos úrtimus añus.[34]

Demografía

[adital | adital cóigu]
Kigali

Sigún el censu de Ruanda de 2012, la puebración de Kigali era de 1.132.686, delos qualis 859.332 eran residentis urbanus. La densidá de puebración era de 1.552 abitantis pol quilómetru quairau (4.020/milla quairá). Nel inte dela endependéncia en 1962, Kigali tenía 6.000 abitantis, prencipalmenti aquellos asociaus cola residéncia colonial belga.[35] Creció abondu endispués de sel nombrá capital dela nación endependienti, inque siguió essendu una ciá relativamenti pequeña ata la década de 1970 debíu alas políticas gubernamentalis que restringían la migración delas çonas ruralis alas urbanas. La puebración aportó a 115.000 en 1978 i a 235.000 en 1991. La ciá perdió una gran parti dela su puebración duranti el genocidiu de 1994, encluyíus los asessinaus i los que fuxarun alos paísis vezinus. A partil de 1995, la economía escomençó a recuelal-si i un gran númeru de refugiaus tutsi de largu praçu golverun d'Uganda. Munchus destus refugiaus s'assentarun en Kigali i otras árias urbanas, debíu ala deficultá d'alcançal tierras en otras partis del país. Esti fenómeno, juntu con una alta tasa de natalidá i una mayol migración delas çonas ruralis alas urbanas, senificarun que Kigali recuelara el su tamañu anteriol con abonda priesa, escomençandu a crecel enclussu más apriesa que dantis.

Evolución dela puebración

[adital | adital cóigu]

La puebración passó los 600.000 abitantis en 2002, i nel censu de 2012 ábate s’abía dupricau a 1,13 millonis, inque estu se debió en parti a que s’abían ampliau los arrayus almenistrativus dela ciá. Sigún el censu de 2012, el 51,7 % delos residentis eran ombris. L'Autoridá de Gestión Ambiental de Ruanda pranteó l'ipótesis de qu'el gran proporción entri ombris i mugeris se debíe ala tendencia delos ombris a migral ala ciá en busca de labutu fueraparti dela ciá. el setol agrícola, mentris que las sus mugeris permanecían nuna casa rural. La puebración es nueva, con un 73 % de residentis menoris de 30 añus i un 94 % menoris de 50 añus. La ciá tieni una mayol proporción de pressonas entri 14 i 35 añus qu'el total de Ruanda, con un 50,3% frenti a un 39,6 pol cientu a nivel nacional. Los ninius entri el nacimientu i los diecisieti (esto es, < 18) añus d'edá tienin una participación pol debaju del promediu del total, con un 39,6% frenti al 47,7% a nivel nacional. L'Enstitutu Nacional d'Estadística de Ruanda (NISR) atribui estas deferencias ala migración de ruandesis en edá de labutal delas çonas ruralis alas urbanas. De manera similal, Kigali tieni un nivel más baju de pressonas mayoris de 60 añus, con un 2,6%, qu'el promediu de Ruanda de 4,9%, lo que probabrienti tamién refrexi la tendencia delos abitantis que no están en edá de labutal a vivil en çonas ruralis. Nel 2014, la proporción de pressonas crassificás como viviendu ena pobrécia drentu de Kigali era del 15%, en comparación col 37% para Ruanda nel su conjuntu. El censu de 2012 registró una fuerza laboral de 487.000 en Kigali. El setol d'empleu más grandi dela ciá es l'agricoltura, la pesca i la sirvicoltura, que cubri el 24% dela fuerza laboral; servicius púbricus i financierus col 21%; comerciu 20% i gobiernu 12%.

Prantilla:Gráfica d'evolución

Desenvolvimientu umanu

[adital | adital cóigu]

Nel 2018, Kigali tuvu una puntuación de 0,632 nel Índici de desenvolvimiento umanu (IDH), una metá compuesta d'asperança de viá i salú, educación i nivel de viá.[36] Esta cifra tenía subiú o permanecíu igual tolos añus dendi 1992, duranti la guerra cevil, quandu la cifra era de 0,223. Tamién es la más alta delas cincu provincias de Ruanda i la siguienti más alta, la provincia del Norti, registra un IDH de 0,531. Los analistas del Bancu Mundial atribuin las ganancias nel IDH osservás en Ruanda nel su conjuntu a un «fuerte enfoque enas políticas i iniciativas localis», qu'á acompañau el crecimientu económicu.[37]

Religión

[adital | adital cóigu]

Al igual que con Ruanda nel su conjuntu, el cristianismu es la religión dominanti en Kigali. Nel censu de 2012, el 42,1 pol cientu delos abitantis dela ciá se devisun como protestantis i un 9,1 pol cientu adicional como adventistas, que se crassificun pol separau. Los católicus constituían el 36,8% dela puebración.

L'islam prevaleci más en Kigali qu'en qualquiel otru lugal de Ruanda, con un 5,7 % de pressonas que siguin la fe en comparación col 2,0 % en tol país.

Los testigus de Jehová forman el 1,2 pol cientu i otras religiones el 0,3 pol cientu, mentris que los que no professan denguna religión suman el 3,0 pol cientu.

Educación

[adital | adital cóigu]
Close-up photograph of schoolchildren in a classroom with green laptops, being assisted by an adult
Alunnus dela escuela primaria Kagugu en Kigali, gastandu computadoras portátilis proporcionás pola iniciativa "Una computadora portátil pol niniu"
Campus de Gikondo dela Nuversidá de Ruanda, antigua Escuela de Finanças i Banca, atual Casa Central i facultá Economía i Empresa.

Ena Ruanda colonial i anteriol al genocidiu, Butare era el prencipal centru d'educación superiol del país. Los primerus colegius, como el Seminariu Mayol de Nyakibanda, fundau nel 1936, i tres enstituciones dela década de 1960, encruyía la Nuversidá Nacional de Ruanda (UNR), se hallaban ena ciá sureña. [38] [39] [40] La primera enstitución d'educación superiol en Kigali fue l'Institut Africain et Mauricien de statistique et d'économie appliquée, fundau nel 1976, [38] [41] peru la ciá no se volvió un emportanti centru d'aprendiçaigi ata la segunda mitá dela década de 1990. N'essi momentu, se fundarun l'Enstitutu de Salú púbricu de Kigali (KHI), l'Enstitutu de ciencia i tecnología de Kigali (KIST) i l'Enstitutu d'Educación de Kigali (KIE), juntu colas nuversidáis privás Nuversidá Endependienti de Kigali (ULK) i la Nuversidá delos Adventistas Laicus de Kigali (UNILAK). [38] S'añidierun otras enstituciones a Kigali nel sigru XXI, encruyía l'Escuela púbrica de Finanças i Banca (SFB) en Gikondo i la Nuversidá privada de Kigali, [42] assina como sucursalis de nuversidáis estranjeras como la Nuversidá Mount Kenya i la facultá d'ingeniería dela Nuversidá Carnegie Mellon.[43][44][45] Nel 2018, abía un total de 50.594 estudiantis matriculaus n'enstituciones terciarias en Kigali, cun total de 28 campus separaus.[46]

Nel 2013, el gobiernu implementó cambius senificativus nel sistema nuversitariu púbricu del país, destinaus a mejolal l'eficiencia pol mé de l'esborre de corsus d'estuyu duplicaus i l'esborre de descrepancias ena evaluación delos estudiantis entri las deferentis escuelas. Las enstituciones dantis endependientis de Kigali, KHI, KIST, KIE i SFB, se fusionarun con otras tres de fueraparti dela ciá (la UNR, el Politécnicu de Umutara con seti en Nyagatare i l'Enstitutu Superiol d'Agricoltura i Ganadería de Ruhengeri), creandu la Nuversidá de Ruanda. Tieni seis facultáis constituentis,[47] que abarcan nuevi campus, tres delos qualis están en Kigali. Estus son el campus de Gikondo, que sirvi como seti dela nuversidá i abriga los sus programas de negocius i economía, el campus de Nyarugenge nel antigu sitiu de KIST, qu'abriga las ciencias, l'arquitetura i l'ingeniería, i el campus de Remera, que cubri medicina, enfermería, odontología i ciencias dela salú.[48][49]

Nel 2018, Kigali tenía 239 escuelas primarias con 203.680 alunnus matriculaus, [50] i 143 escuelas secundarias cuna matrícula de 60.997.[51] El Menisteriu d'Educación i UNICEF atribuin la gran tasa de desercion escolal entri primaria i secundaria, un fenómenu que passa en tol Ruanda, ala farta de conocimientus d'aritmética i ingrés enos alunnus que terminan l'escuela primaria, el gastu, la necesidá de qu'el ninius contribuyan colas faineras dela casa i los recursus didáticus fartaosus.[52] Los tres destritus dela ciá ocuparun las primeras posiciones ena tabla nacional de resultaus d'essáminis a nivel primariu nel 2019, inque esti éssitu no se repricó a nivel secundariu nel qu'el destritus ruralis fuerun los de mejol desempeñu. Nostanti, las tres escuelas secundarias endividualis con mejol desempeñu qu'ofrecin el programa d'estuyus de Ruanda (FAWE Girls' School, Petit Séminaire St Vincent de Ndera i Lycée Notre-Dame de Cîteaux) estaban toas en Kigali.[53] La ciá tamién cuenta con varias escuelas privás, dirigías a ruandesis ricus i migrantis, como l'Academia Green Hills, l'École Belge i l'Escuela Enternacional de Kigali. Estas escuelas, con matrículas artas, ofrecin programas enternacionalis como el Certificau General Enternacional d'Educación Secundaria i el Bachillerato Enternacional, que permitin alos estudiantis estudial en nuversidáis de tol mundu.[54]

El 14 de setiembre de 2022, el gobiernu anunció que, dendi l'añu académicu 2022-2023, los pairis ya no pagarán las cuotas escolaris delos alunnus de preescolal i primaria. Nostanti, contribuirán con 975 francus ruandesis al programa d'alimentación escolal. Estu uayudará alos pairis con recursus limitaus a envial alos sus ijus ala escuela.[55]

En Kigali tamién se ubica la Biblioteca Nacional de Ruanda i la Biblioteca Púbrica de Kigali, dambas dos estitucionis compartin edificiu.[56]

Deportis

[adital | adital cóigu]
Vista del Amahoro Stadium con capacidá pa 30.000 espetahoris.

El mayol recintu deportivu dela ciá es l’estayu polideportivu Amahoro Stadium, ena çona de Remera, que fue construíu ena década delos 80 cuna capacidá pa 30.000.[57][58] Se gasta hundamentalmenti pa disputal partíus de fubu, dondi juega la seleción de Ruanda, assín como otrus encuentrus de ligas nacionalis.[59] Fue unu delos quatru estayus gastaus mientris el Campeonatu Africanu de Nacionis de 2016 incluía la final entri Congu i Malí.[60][61] L’estayu tamién á acogíu partíus de rugby, dela seleción nacional,[62] assín como conciertus i otrus eventus mucheurinus.[63] El comprehu inclúi un pequeñu recintu tapau, pa otras actividáis deportívas que se conoci col nomi en francés Petit stade.[64]

El pabellón Kigali Arena cuna capacidá pa 10.000 espetahoris, fue inaugurau en 2019.[65] Nel se disputarán eventus de baloncesto como l’AfroBasket 2021 i la primera temporada dela Basketball Africa League (BAL),[66] assín como balonmanu, voleibol, i tenis.[67]

Otrus pabellonis ena ciá son el Nyamirambo Regional Stadium pa 22.000 espetahoris i l’Rwanda Cricket Stadium (conocíu como Kicukiro Oval i oficialmenti Gahanga International Cricket Stadium), inaugurau en 2017.[68][69] Tamién un campu de golf, el Kigali Golf Club, de 18 hoyus pa competicionis regionalis.[70][71]

Sieti delos dizeis equipus dela Primera División de Ruanda están ena ciá de Kigali.

La mayoría dellus no tieni el su propiu estayu i juegan en diversus recintus como l’Amahoro Stadium, Nyamirambo Regional Stadium u otrus pequeñus campus.

L’equipu más laureau dela ciá es el: APR FC, qu’á ganau 18 campeonatus dendi 1994 a 2020; i endispués el Rayon Sports, qu’á ganau 9 nel mesmu períodu.[72][73]

Baloncestu

[adital | adital cóigu]

En 2020, dies delos quatorzi equipus que forman la National Basketball League de Ruanda están ena ciá de Kigali.

Disputan los sus encuentrus en destintus pabellonis como nel Club Rafiki i l’Integrated Polytechnic Regional College Kigali, i otrus nel Kigali Arena.[74][75]

Los dos clubis más emportantis dela ciá son el Patriots BBC i l’Espoir BBC, qu’han ganau cincu i quatru títulus de liga respetivamenti.[76][77]

Meyus de comunicación

[adital | adital cóigu]

Ai un total de onzi estacionis de televisión terrestri deferentis trasmitías en Ruanda, dies delas qualis son nacionalis. Las dies canalis nacionalis tienin la su sedi en Kigali.[78] Estas estacionis son propolcionás por dos estitucionis: la Agencia de Radiodifusión de Ruanda (RBA) púbrica i la empresa china StarTimes. Se trasmitin dendi dos trasmisoris nel área de Kigali, unu nel Monti Jali i otru en Gasabo.[79] Amás delos canalis terrestris, StarTimes tamién opera un selviciu de televisión de pagu huntu con otras dos redis, Azam i Tele10.[80] Una enquesta de 2017 realizá pola empresa de pesqui GeoPoll topar que Rwanda TV es l’estación más populal del país, cuna partición d’audiencia del 45,2 pol cientu, siguía de TV1 col 9,3 pol cientu i TV10 col 6,4 pol cientu.[81] Rwanda TV fue estoricamenti festioná pol gobielnu, peru en 2013 fue trasfería ala RBA.[82]

Várias estacionis de ràdiu tamién operan en Kigali, con trasmisoris asitiáus nel Monti Jali i nel Monti Rebero, al sul dela ciá. La enquesta GeoPoll de 2017 topar que Radio Rwanda, propiiedá de RBA, era la más populal, con un 38,6 pol cientu dela audiencia nacional, siguía de Kiss FM con un 9,3 pol cientu i KT Radio con un 7,3 pol cientu. Las tres tienin la su sedi en Kigali.

À continuación, presento la traducción profesional al estremeñu (norma OSCEC) del apartáu «Environnement» pal artículu de Kigali ena Güiquipedia, siguiendu estrictamenti el dicionariu de Carmona i las reglas de síntaxis i ortografía facilitás.

Meyu ambienti

[adital | adital cóigu]

Dendi hazi abondus añus, la capital ruandesa es considerá cumu la ciá más limpia del continenti africanu, reconociú assina pol ONU Habitat qu'un otorgó esta distinción pola tercera añá seguía nel 2016[83]. La ciá se presenta cumu capital «moelu» en términos de limpeza i inovaçón, huerça ala emplicación delos sus abitantis nel marcu señalamenti del «Umuganda», jornada de labutus comunutarius d'enterés gneral, prubigatória, organizá tolos úrtimus sábairus del mes, ala qual denguna farta sin ghuistificación es toleraú baju pena de murtas que pun llegar ata los 5 euros de raleol[84]. Dendi 2010, una «jornada sin cochi» es tamién estaurá tolos mesis[84]. Esta iniciativa está uñía a una política que promuevi la circulaçón suavi con el pesqui de dizespessar el tránsitu de cochis del centru dela ciá pol mé del aviamentu de vías pa peonis i pistas de becicretas que deberían a términu sel entegrás ena redi de trasporti en común[85].

A la postri, cumu en tol Ruanda, los sacus de prásticu i envoltorius no biodegradaublis están rondamenti deprendius[84]. La ciá tamién á puestu en marcha una recoliía de vasuras que premiti el su reciclagi. Assin, los ruspis son triaus polos abitantis sigún cincu crassis: orgánica, papel/cartón, prásticu, vasura inerti o peligrosa. Sólamenti esta úrtima es quimá mentris que'l restu se recicla enos centrus dela ciá[86].

Ena su vigésimu-otava reunión celebrá del 10 al 15 de Noviembri de 2016, las 197 partis al protocolu de Montréal tocanti a sustáncias qu'enguallan la capa d'oçonu (Protocolu de Montréal) chegarun a un alcuerdu sobri una reduçón alatallanti del su gastu i dela su produçón d'idrofluorocarburus (HFC). Ena su decisión XXVIII/1, adotarun un amendamientu al protocolu (el amendamientu de Kigali)[87].

Referencias

[adital | adital cóigu]
  1. Cita web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/rwanda/%7Ctítulo=Rwanda%7Cfechaacceso=17 February 2021|fecha=5 February 2021|sitioweb=The World Factbook|editorial=Central Intelligence Agency
  2. Cita noticia|apellidos=Mbanda|nombre=Gerald|fecha=2014-09-16|título=The Legacy of Dr. Richard Kandt (Part I)|obra=The New Times|url=http://www.newtimes.co.rw/section/read/180963%7Cfechaacceso=2018-06-03%7Cidioma=en
  3. LegacyPart1
  4. Cita web|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/south-sudan-switches-to-new-time-zone-in-february-3273532%7Ctítulo=South Sudan switches to new time zone in February - The EastAfrican|fechaacceso=2026-01-22|sitioweb=www.theeastafrican.co.ke
  5. Cita noticia|obra=BBC News|fecha=3 January 2006|título=Rwanda redrawn to reflect compass|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4577790.stm%7Cfechaacceso=15 May 2018
  6. Cita web|url=http://www.kigalicity.gov.rw/spip.php?article2%7Ctítulo=Kigali at a Glance|fechaacceso=11 May 2020|editorial=City of Kigali|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20140228100441/http://www.kigalicity.gov.rw/spip.php?article2%7Cfechaarchivo=28 February 2014
  7. Background Note: Rwanda. Departamentu d'Estau delos Estaus Unius. 2004.
  8. World Weather Information Service – Kigali. Organización Meteolológica Mundial.
  9. King, 2007, p. 10
  10. World Weather Information Service – Kigali. Organización Meteolológica Mundial.
  11. Blue Peace for the Nile. Strategic Foresight Group. 2013.
  12. World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020 — Kigali Aero, National Oceanic and Atmospheric Administration. Consultáu: 16 Jun 2024.
  13. Kigali Weather & Climate Guide, Weather.Directory. Consultáu: 9 Set 2025.
  14. HistoryOfCity
  15. LegacyPart1
  16. HistoryOfCity
  17. Cita noticia|apellidos=Kanamugire|nombre=Johnson|fecha=26 January 2017|título=Kigali businesses brace for residential to city centre move|obra=The EastAfrican|url=https://www.theeastafrican.co.ke/rwanda/Business/Kigali-businesses-relocation-cbd/1433224-3788684-4509hn/index.html%7Cfechaacceso=16 May 2018
  18. Cita noticia|apellidos=Mwai|nombre=Collins|fecha=26 October 2017|título=Tourism and hospitality establishments get star grading|obra=The New Times (Ruanda)|url=http://www.newtimes.co.rw/section/read/222431%7Cfechaacceso=16 May 2018
  19. Cita web|url=[enlace sospechoso eliminado]|título=University Teaching Hospital of Kigali|fechaacceso=16 May 2018|editorial=Google Maps
  20. Cita web|url=[enlace sospechoso eliminado]|título=UR College of Science and Technology|fechaacceso=16 May 2018|editorial=Google Maps
  21. Cita web|url=[enlace sospechoso eliminado]|título=National Bank of Rwanda|fechaacceso=16 May 2018|editorial=Google Maps
  22. Cita web|url=[enlace sospechoso eliminado]|título=Ministry of Finance and Economic Planning|fechaacceso=16 May 2018|editorial=Google Maps
  23. Cita noticia|apellidos=Kanamugire|nombre=Johnson|fecha=26 January 2017|título=Kigali businesses brace for residential to city centre move|obra=The EastAfrican|url=https://www.theeastafrican.co.ke/rwanda/Business/Kigali-businesses-relocation-cbd/1433224-3788684-4509hn/index.html%7Cfechaacceso=16 May 2018
  24. Cita noticia|apellidos=Mwai|nombre=Collins|fecha=26 October 2017|título=Tourism and hospitality establishments get star grading|obra=The New Times (Ruanda)|url=http://www.newtimes.co.rw/section/read/222431%7Cfechaacceso=16 May 2018
  25. Cita web|url=[enlace sospechoso eliminado]|título=University Teaching Hospital of Kigali|fechaacceso=16 May 2018|editorial=Google Maps
  26. Tumwebaze2|Cita noticia|apellidos=Tumwebaze|nombre=Peterson|fecha=28 June 2013|título=Nyabugogo: Where idlers lurk!|obra=The New Times (Ruanda)|url=http://www.newtimes.co.rw/section/read/107647%7Cfechaacceso=23 May 2018
  27. KiyovuSymmetry
  28. Cita noticia|obra=National Geographic|url=https://www.nationalgeographic.co.uk/travel/2020/03/creative-kigali%7Ctítulo=Kigali: how creativity has transformed the Rwandan capital|fecha=8 March 2020|nombre=Emma|apellidos=Gregg|fechaacceso=14 August 2020
  29. KiyovuSymmetry|Cita noticia|apellidos=Malonza|nombre=Josephine|fecha=20 October 2015|título=The Post-Kiyovu symmetry: A critical analysis|obra=The New Times (Ruanda)|url=http://www.newtimes.co.rw/section/read/193636%7Cfechaacceso=23 May 2018
  30. Cita noticia|apellidos=Kanamugire|nombre=Johnson|fecha=26 January 2017|título=Kigali businesses brace for residential to city centre move|obra=The EastAfrican|url=https://www.theeastafrican.co.ke/rwanda/Business/Kigali-businesses-relocation-cbd/1433224-3788684-4509hn/index.html%7Cfechaacceso=16 May 2018
  31. Cita noticia|apellidos=Mwai|nombre=Collins|fecha=26 October 2017|título=Tourism and hospitality establishments get star grading|obra=|url=http://www.newtimes.co.rw/section/read/222431%7Cfechaacceso=16 May 2018|periódico=The New Times (Ruanda)
  32. Cita web|url=[enlace sospechoso eliminado]|título=University Teaching Hospital of Kigali|fechaacceso=16 May 2018|editorial=Google Maps
  33. Cita web|url=[enlace sospechoso eliminado]|título=UR College of Science and Technology|fechaacceso=16 May 2018|editorial=Google Maps
  34. Cita web|url=[enlace sospechoso eliminado]|título=National Bank of Rwanda|fechaacceso=16 May 2018|editorial=Google Maps
  35. Cita noticia|apellidos=Tumwebaze|nombre=Peterson|fecha=2007-07-26|título=Kigali, vast area through 100 years|obra=The New Times (Ruanda)|url=http://www.newtimes.co.rw/section/read/604%7Cfechaacceso=23 May 2018
  36. http://hdr.undp.org/en/content/human-development-index-hdi Human Development Index (HDI) UNDP 2021-01-03
  37. https://www.worldbank.org/en/country/rwanda/overview 2021-01-03 Rwanda Overview World Bank
  38. 38,0 38,1 38,2 World Bank, 2004, pp. 136–137.
  39. https://www.jeuneafrique.com/129854/archives-thematique/butare-silicon-valley/ Butare, Silicon Valley 2026-01-22 JeuneAfrique.com fr
  40. https://atom.archives.unesco.org/institut-pedagogique-national-du-rwanda-butare-rwa-2-2 Item 1 - Institut Pédagogique National du Rwanda, Butaré (RWA.2) 2026-01-22 1968-01-23 UNESCO archives en
  41. Kiregyera, 2015, p. 30.
  42. https://uok.ac.rw/ University of Kigali – UoK 7 May 2020 Nuversidá de Kigali
  43. https://www.newtimes.co.rw/section/read/34650 The New Times The Sun is rising at Kigali's School of Finance and Banking 2011-09-06 2020-05-07 en
  44. https://www.mku.ac.ke/index.php/campus-history Kigali Campus History 7 May 2020 Mount Kenya University https://web.archive.org/web/20200617112554/https://www.mku.ac.ke/index.php/campus-history 2020-06-17 dead
  45. https://www.cmu.edu/rwanda/ CMU Africa 21 May 2020 Carnegie Mellon University Africa
  46. Ministerio de Educación República de Ruanda (MINEDUC), 2018, p. 112.
  47. Lemarchand y Tash, 2015, p. 162.
  48. https://admissions.ur.ac.rw/?q=node/13 Information Centers | UR Admissions 2026-01-22 admissions.ur.ac.rw en https://web.archive.org/web/20200507213846/https://admissions.ur.ac.rw/?q=node/13 2020-05-07
  49. https://ur.ac.rw/?UR-Campus-Distribution-of-Programmes UR Campus Distribution of Programmes - University of Rwanda 2026-01-22 ur.ac.rw fr https://web.archive.org/web/20200507214001/https://ur.ac.rw/?UR-Campus-Distribution-of-Programmes 2020-05-07
  50. Ministerio de Educación República de Ruanda (MINEDUC), 2018, pp. 101–103.
  51. Ministerio de Educación República de Ruanda (MINEDUC), 2018, pp. 105–107.
  52. Ministerio de Educación República de Ruanda (MINEDUC) y UNICEF, 2017, p. xvi.
  53. https://www.newtimes.co.rw/article/172569/News/national-exams-kigali-dominates-in-primary-as-rural-schools-dominate-in-high-school National exams: Kigali dominates in primary as rural schools dominate in high school 2026-01-22 2019-12-31 The New Times en
  54. https://www.newtimes.co.rw/article/91890/the-era-of-elite-international-schools-is-here The era of elite international schools is here 2026-01-22 2013-05-01 The New Times en
  55. Rwanda: Govt Scraps Tuition Fees for Public Primary Schools https://allafrica.com/stories/202209150070.html allAfrica.com 2026-01-22 http://web.archive.org/web/20221022092447/https://allafrica.com/stories/202209150070.html 2022-10-22 en
  56. cita web|url=https://www.parliament.gov.rw/uploads/tx_publications/Explanatory_note-_RWANDA_ARCHIVES__AND_LIBRARY_SERVICES_02.pdf%7Ctítulo=Establecimientu dela Biblioteca Nacional de Ruanda|fechaacceso=10 d'abril de 2021|obra=Parramentu de Ruanda|idioma=Luenga kiñaruanda|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20210411024819/https://www.parliament.gov.rw/uploads/tx_publications/Explanatory_note-_RWANDA_ARCHIVES__AND_LIBRARY_SERVICES_02.pdf%7Cfechaarchivo=11 d'abril de 2021|deadurl=yes
  57. cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307093554/http://www.ccecc.com.cn/index.php?m=content&c=index&a=show&catid=26&id=122 |access-date=4 May 2020 |archive-date=2016-03-07 |title=卢旺达国家体育场项目|publisher=China Civil Engineering Construction Corporation |language=zh |url=http://www.ccecc.com.cn/index.php?m=content&c=index&a=show&catid=26&id=122
  58. cite news |last=Mutale |first=Chama |date=2016-01-07 |title=Uganda/Zimbabwe: Zambia to Face Zimbabwe, Uganda At Umuganda Stadium |work=Zambian Watchdog |via=AllAfrica |access-date=21 May 2020 |url=http://allafrica.com/stories/201601071460.html
  59. cite web |url=http://www.ferwafa.rw/spip.php?rubrique37 |publisher=Rwanda Football Federation |title=Amavubi Background |access-date=4 May 2020 |fechaarchivo=15 de juñu de 2020 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20200615150257/http://ferwafa.rw/spip.php?rubrique37 |deadurl=yes
  60. cite web |publisher=Confederation of African Football |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224172710/http://www.cafonline.com/en-us/competitions/chan2016/Venues |url=http://www.cafonline.com/en-us/competitions/chan2016/Venues |title=Orange African Nations Championship, Rwanda 2016: Venues |access-date=4 May 2020 |archive-date=2016-02-24
  61. cite web |url=https://www.france24.com/en/20160207-dr-congo-beat-mali-african-football-championship |work=France 24 |title=DR Congo win second CHAN title with 3–0 win over Mali |date=2016-02-07 |access-date=4 May 2020
  62. cite web |access-date=2021-02-01 |title=Working as a team is a key for a new committee to be successful |date=2018-12-11 |url=https://www.rwandarugby.com/?p=4790 |publisher=Rwanda Rugby Federation
  63. cite news |url=https://constructionreviewonline.com/2018/06/rwanda-set-to-renovate-amahoro-national-stadium/ |title=Rwanda set to renovate Amahoro National Stadium |date=2018-06-22 |first=Yvonne |last=Andiva |access-date=4 May 2020 |work=Construction Review Online
  64. cite news |url=https://www.rba.co.rw/post/Amahoro-Stadium-to-be-revamped-and-expanded |publisher=Rwanda Broadcasting Agency |title=Amahoro Stadium to be revamped and expanded |author=Yanditswe |date=2020-02-04 |access-date=20 May 2020
  65. cite news |url=https://www.ktpress.rw/2019/09/now-president-kagame-wishes-kigali-arena-had-20-000-capacity/ |work=Kigali Today |title=Now President Kagame Wishes Kigali Arena Had 20, 000 Capacity |first=Edmund |last=Kagire |date=2019-09-25 |access-date=4 May 2020
  66. cite news |url=https://www.newtimes.co.rw/sports/dates-rwanda-afrobasket-2021-confirmed |work=The New Times |title=Dates for Rwanda Afrobasket 2021 confirmed |date=2019-10-08 |first=Damas |last=Sikubwabo |access-date=4 May 2020
  67. cite news |title=Construction of modern multi-sport arena kicks-off |url=http://www.rha.gov.rw/index.php?id=177&tx_ttnews%5Btt_news%5D=225&cHash=d6ab65353ad50582ed933949d1d54377 |access-date=2019-06-24 |publisher=Rwanda Housing Authority |date=2019-01-17 |fechaarchivo=25 de febreru de 2020 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20200225091752/http://www.rha.gov.rw/index.php?id=177&tx_ttnews[tt_news]=225&cHash=d6ab65353ad50582ed933949d1d54377 |deadurl=yes
  68. cite web |url=https://int.soccerway.com/national/rwanda/national-soccer-league/20192020/regular-season/r54205/venues/ |title=Rwanda – National Soccer League – Venues |access-date=4 May 2020 |website=Soccerway
  69. cite news |url=https://www.newtimes.co.rw/section/read/221979 |work=The New Times |date=2017-10-18 |title=Thousands to grace Gahanga Cricket Stadium inauguration |access-date=4 May 2020
  70. cite news |archive-url=https://web.archive.org/web/20180207011637/https://www.newtimes.co.rw/section/read/229157/ |url=https://www.newtimes.co.rw/section/read/229157/ |archive-date=2018-02-07 |title=Could golf be the new tourism frontier for Rwanda? |first=Moses |last=Opobo |date=2018-02-07 |access-date=4 May 2020 |work=The New Times
  71. cite news |url=https://www.golfcoursearchitecture.net/content/gary-player-design-completely-revamps-kigali-course-to-18-holes |work=Golf Course Architecture |access-date=4 May 2020 |title=Gary Player Design completely revamps Kigali course to 18 holes
  72. cite news |url=https://www.theeastafrican.co.ke/sports/Rwanda-Rayon-Sport-aiming-for-top-honours/4494642-4569330-23sw4w/index.html |work=The EastAfrican |title=Rwanda's Rayon Sport aiming for top honours |first=Edmund |last=Kagire |date=19 May 2018 |access-date=4 May 2020
  73. cite web |url=http://www.rsssf.com/tablesr/rwanchamp.html%7Ctitle=Rwanda – List of Champions |publisher=RSSSF |first=Hans |last=Schöggl |date=2015-10-01 |access-date=2015-10-10
  74. cite web |url=https://www.afrobasket.com/Rwanda/basketball-Teams.asp |publisher=AfroBasket |title=Rwandan Basketball (Men) Teams |access-date=20 May 2020 |fechaarchivo=29 de juñu de 2020 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20200629230101/https://www.afrobasket.com/Rwanda/basketball-Teams.asp |deadurl=yes
  75. cite web |archive-url=https://archive.today/20200520104746/http://ferwaba.web.geniussports.com/competitions/ |archive-date=20 May 2020 |url=http://ferwaba.web.geniussports.com/competitions/ |access-date=19 May 2020 |title=Schedule |publisher=Rwanda Basketball Federation
  76. cite web |url=https://basketball.afrobasket.com/team/Rwanda/Patriots-Basketball-Club/20276?Page=5 |publisher=AfroBasket |access-date=20 May 2020 |title=Patriots Basketball Club – History
  77. cite web |url=https://basketball.afrobasket.com/team/Rwanda/Espoir-BBC-Kigali/6587?Page=5 |publisher=AfroBasket |access-date=21 May 2020 |title=Espoir BBC Kigali basketball team – History
  78. Rwanda Utilities Regulatory Authority (RURA)|2018|p=19
  79. Rwanda Utilities Regulatory Authority (RURA)|2018|p=15–18
  80. Cita web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/118099/News/azam-tv-entry-to-intensify-rivalry-in-pay-tv-market%7Ctítulo=Azam TV entry to intensify rivalry in pay TV market|fechaacceso=2026-01-22|fecha=2015-04-21|sitioweb=The New Times|idioma=en
  81. Cita web|url=https://knowledge.geopoll.com/rwanda-media-measurement-q2-2017-kgmm-report-0-0-0%7Ctítulo=Rwanda Media Measurement Q2 2017|fechaacceso=2026-01-22|apellido=GeoPoll|sitioweb=knowledge.geopoll.com|idioma=en
  82. Cita noticia|título=Rwanda’s state broadcaster to go independent|url=http://oldsite.cba.org.uk/latest/rwandas-state-broadcaster-to-go-independent/%7Cperiódico=Commonwealth Broadcasting Association|fecha=2013-03-28|fechaacceso=2026-01-22|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20210127041226/http://oldsite.cba.org.uk/latest/rwandas-state-broadcaster-to-go-independent/%7Cfechaarchivo=2021-01-27%7Cidioma=en
  83. lefigaro.fr|titre=Kigali, la capitale du Rwanda «où l’on vit aussi bien qu’à New York»|url=http://immobilier.lefigaro.fr/article/kigali-la-capitale-du-rwanda-ou-l-on-vit-aussi-bien-qu-a-new-york-_176f68d0-7c12-11e7-988f-2a89697ebd5f/%7Csite=Le Figaro|date=2017-08-13|consulté le=2019-05-01
  84. 84,0 84,1 84,2 linfodurable.fr|langue=fr|titre=Rwanda : la capitale est la ville la plus propre du continent|url=https://www.linfodurable.fr/environnement/rwanda-kigali-la-capitale-est-la-ville-la-plus-propre-du-continent-2002%7Csite=www.linfodurable.fr%7Cconsulté le=2019-04-30
  85. nexitylab.fr|langue=fr-FR|titre=Kigali, ville pionnière de l'intelligence urbaine en Afrique|url=https://www.nexitylab.fr/nouveaux-usages/kigali-ville-pionniere-de-lintelligence-urbaine-en-afrique/%7Csite=Nexity Lab|date=2018-10-10|consulté le=2019-04-30
  86. Kigali, un modèle pour les villes africaines ?|url=https://www.demainlaville.com/kigali-un-modele-pour-les-villes-africaines/%7Csite=Demain La Ville - Bouygues Immobilier|date=2018-08-30|consulté le=2019-05-02
  87. Secrétariat de l'ozone, Note d'information sur la ratification de l'Amendement de Kigali, (février 2017)