Ir al contenido

Palras serranas

Dendi Güiquipedia
Palras serranas
Palras serranas
Palrau en  España
Región El Rebollal, Sierra Francia i partíu juizial de Bexal, Salamanca, Castilla i Lión
Palrantis Non tien estaísticas oficialis
Familia

Indouropeu
 Itálicu
  Latinu-faliscu
   Romanci
    Romanci ociental
     Galu-Ibéricu
      Iberu-Romanci
       Iberu-Ociental
        Asturleonés
         Lionés orental

          Palras serranas
Escreviúra latina
Varianças Bexaranu, Palra d'El Rebollal, Palra de Sierra Francia
Estatus oficial
Oficial en Careci d'oficialidá, inque comu parti del leonés estadría teóricamente afiau pol Estatutu d'utonomía de Castilla i Lión (art. 5.2).
Códigus / Cóigus
ISO 639-2 roa
ISO 639-3 ext

Las palras serranas (en castillanu Hablas serranas) sonin una riestra de varianças del asturlionés gastás ena sierra sul de Salamanca. Junta el riberanu, la palra de Las Guareñas i Peñaranda i la palra de La Charrería es una delas quatru devisionis que tien la luenga asturlionesa endrentu de Salamanca. Estas palras tien feitíus lengüísticus igualis o quasi igualis alas del estremeñu. Las palras están hormás por: La Palra d'El Rebollal, la Palra de Sierra de Francia i la Palra Bexarana.

Non se sabi quasi que ná delos repuebraoris de Ciarrodrigu, que mençó nel añu 1130. Inque por custionis jográficas i de toponimia paici que viniorin de Sayago, Galicia i Portugal (N'aquella epoca parti del Reinu de Lión, el Condalgu de Portugal non s'endependiçaría hata el añu 1142).

Dela repuebración de Bexal, la comarca preteneció al Reinu de Castilla dendi 1157, polo que non paici probabri que viniorin genti de palra lionesa.

Por custionis estóricas sólo la tierra de Ciarrodrigu tendría angún caraiti lionés. Un cassu aspecial sedrían las sierra de Jálama, Gata, i Francia (mu poquinu ena de Bexal), que tien feitíus identicus o acomparantis alas palras del sul (estremeñas).

Las palras serranas áin síu estuyás por deferentis lengüistas, encruyendu a Gonzalo Francisco Sánchez (Formas y usos verbales vernáculos en la Sierra de Francia, 2015).[1][2] Antonio Llorente Maldonado de Guevara descrevió los feitíus destas palras nel su artícal del añu 1982 El habla de Salamanca y su provincia.

Descrición lengüística

[adital | adital cóigu]

Fonética

[adital | adital cóigu]
  • Las palras serranas tien en común l'aspiración dela f- anicial. Un exempru: farina -> harina; humar -> fumar. Esti feitíu tamién lo tien la palra riberana.
  • Aspiración de toa "jota" i toa "ge" en quantis que l'acontina una -e o una -i. Un exempru: heneral, cahón, hueves, etc.
  • Perda de toa -s cabera i toa -z cabera (Igual qu'en toas las palras del sul). Un exempru: "cruz" -> crú, "casas" -> casa, "árboles" -> arbole, etc.
  • Aspiración de toa -s i -z preconsonántica. (Igual que tolas palras del sul). un exempru: casta -> 'cahta', tizne -> 'tihne', etc.
  • Tiraeru en mual toa "l" en "r" improssiva, sobri tó en possición cabera. Un exempru: "mugel", dir -> "dir", "somiel", etc.
  • Metátesis recíproca enos grupus consonánticus -rl-, -rn- (El mesmu feitíu lo tién en La Ribera). Sobri tó acurri n'El Rebollal i ena Sierra de Gata. Un exempru: "perla" -> pelra, "yerno" -> yenru.
  • Conservación lessicaliçá dela antiga entridental sonora, ugañu muá en zea sonora. Un exempru: hazel, zagal, azeiti.
  • Tiraeru al fechi vocálicu de 'e' i 'o' átonas sobri tó en possición cabera. Con frecuencia múan en 'i' i 'u' aspecialmentin n'El Rebollal, Sierra de Gata i Sierra de Francia. Un exempru: toru, cuernu, redi, etc.
  • Angunas parabras qu'en castillanu acabijan en -d se las suelin d'añidil una e paragógica (Lo mesmu aconteni ena palra de La Charrería i en La Ribera). Un exempru: sede, rede, céspede, etc.
  • Non essesti el yeismu, lo mesmu qu'en La Charrería i La Ribera.

Morfología

[adital | adital cóigu]
  • Gastu del prehetu huerti ena tercel pressona del prural. Un exempru: dixun, pudun, supun, etc.
  • Gastu d'espressionis típicas de La Ribera i La Charrería. Un exempru: ¡tó! / ¡chó!, ¡malóbado!, ¡relóbado!, ¡ora ora!.

Sintassis

[adital | adital cóigu]
  • Leismu i laismu sólu ena Sierra de Bexal. El leismu, el laismu i el loismu sonin desconocíus nel restu dela provincia.
  • Gastu transitivu del verbu "entral" (Feitíu tamién alcuentrau en La Ribera peru aquina con gastu más esporádicu i menus frecuenti qué en otras palras), polo que mual es su senificau a "introuzil" o "metel". Un exempru: Entral la leña en el corral. Entral el coche en la cochera.
  • Gastu en tola provincia d'artícalu + possesivu. Un exempru: los mis ijus, el mi caballu, la su vaca.
  • Gastu transitivu (general en tola provincia) delos verbus "cael" i "queal". Un exempru: Caí el vasu, cayerun cien anzinas, me queé el dineru en casa, etc.

Destribución i devisionis endrentu las palras

[adital | adital cóigu]

Las palras serranas se destiendin polas sierras de sul de Salamanca, qu'encruyin las comarcas d'El Rebollal, Sierra de Francia i Sierra de Bexal.

N'El Rebollal se palra el rebollanu. I ena Sierra de Bexal, el bexaranu.

Vea-si tamién

[adital | adital cóigu]

Referencias

[adital | adital cóigu]
  1. «Dialnet Métricas - Sánchez, Gonzalo Francisco». dialnet.unirioja.es. Consultado el 23 de julio de 2026.
  2. «Dialnet Métricas - Documento Formas y usos verbales vernáculos en la Sierra de Francia (sur de Salamanca)». dialnet.unirioja.es. Consultado el 23 de julio de 2026.

Biblografía

[adital | adital cóigu]